वेल्समा भट्टचन र आङकाजी ब्रोहरू–२ - Sainokhabar
pin uppinuppin up casinopinup azpin uppinup azpin up azpin-up online casinopin uppin up azerbaijanpin up azerbaycanpin-up oyunupinup loginpinup casinopin up casino indiapin up indiapinup bet indiapin up bet indiapin up indiapin up casinopin up indiapin up kzpin up betpin uppin up betpin up bet зеркалоpin upmostbet azemosbetmosbet casinomostbet azmosbetmostbetmostbet casinomostbet aviatormosbet aviatorмостбет кзmostbet kzmostbet1win kz1win casino1win1 win1win uz
  • शनिबार, मङि्सर ०६, २०८३

वेल्समा भट्टचन र आङकाजी ब्रोहरू–२

खगेन्द्र संग्रौला

वेल्समा मेरो भ्रमणको पहिलो र अन्तिम दिन ढल्नढल्न लाग्यो । र, थकित घामले बास बस्न डाँडाबाट खुट्टा खसाल्यो । दिनभरिको धपेडीले ज्यान थकित छन् । तसर्थ हामी पनि घामसँगै थकित पाइला चाल्दै नरेन्द्र निवासतिर झ-यौँ ओराल–ओरालो । कसैको जेबी फोनको घण्टी बज्यो— कोकिलु कुहुँ कुहुँ… । ‘माई डियर लाटी !’ घण्टीको प्रत्युत्तरमा पार्टनर ज्ञानराजको मनोविनोदी प्रेम–संवाद सुरु भयो । ‘लाटी, वी आर गोइङ टु अ पब फर रिफ्रेसमेन्ट । टेक केयर । आई लभ यू ।’ ज्ञान ब्रोको बूढेसकालको रुमानी संवादले हामीलाई भित्रभित्रै मुसमुसु हँसायो । हुन पनि प्रेमको माम्लोमा ज्ञानराज खतरा हुन् । यी चञ्चल एवं वाचाल लाहुरेले फिलिपिनी लाटीलाई धरी पट्याउन भ्याएछन् । म सोध्छु, ‘ज्ञान भाइ, बूढिया साँच्ची नै लाटी हुन् त ?’

‘लाटी नभए, दाइ, यो लाटी किन म बूढाको पछि लाग्थी ?’
‘अनि लाटी ल्याएपछि पहिली बाठी नि ?’
‘पहिले मिलेर बस्ने कुरा ग-या’थी, लाटी आएपछि म त छुट्टिन्छुु भनी ।’
‘अनि ?’
‘अनि नेपालको घरखायल उसकै नाममा दर्ता गर्दिएँ । अनि अलिकता नखत पनि टक्य्राएँ  । दाइ, घरमालिक्नी हुन पाउँदा उता मेरी जेठी बूढी खुसी, सिंगो पोइ पाउँदा यता मेरी लाटी दंग ।’
‘ज्यान दिनदिनै यसरी हल्लिँदै हिँड्या देख्छु,’ प्रसंग फेर्दै म सोध्छु, ‘यो महँगो परदेशमा जिन्दगीको गुजारा कसरी चल्या छ, ज्ञान ब्रो ?’

‘साठी हजार पेन्सन आउँछ, दाइ,’ शानका साथ ज्ञान भाइ उत्तर दिन्छन् । ‘दुईतले बस हप्ताको दुई दिन चलाउँदा, दाइ, मेरो सात दिन मजैले चल्छ । लाटीको कमाइ पनि राम्रो छ । मेरी प्यारी लाटी गाडी सफा गर्छे र मेरो जिन्दगीको रथ चलाउँछे । यस जुनीमा मलाई चिन्ता एउटै कुराको छ, दाइ— गोर्खाली लाहुरेको समान हक । जुन दिन यो हक हात लाग्छ, दाइ, त्यो दिन मेरो थोते मुखले दाँत हाल्छ ।’ थोते मुख च्यातेर ज्ञान ब्रो मस्तसँग हाँस्छन् । र, वातावरणमा आनन्दमय उमंग सञ्चार हुन्छ ।

हामी पब अर्थात् मधुशालामा पुग्छौ“ । नरेन्द्र ब्रो बयान गर्छन्— हेर नम्मरी, यो भेगको यो सबभन्दा नामी पब हो । अनि सबभन्दा दामी पनि हो कि नम्मरी ? हो, त्यो पनि हो । हामी आसन जमाउँछौँ । हाम्रो अगाडि काउन्टरको अग्लो, लामो बारबाहिर बूढाहरू लहरै टुलमा बसेका छन् । चेप्टा र अग्ला ढ्याके ज्यान, बडाबडा जाँते नितम्ब, हाब्रे टाइपका हाउडे स्वर । भाषा बिरानो छ । हैन, यिनले बात मारेका हुन् कि झगडा गरेका हुन् ? दामले नरेन्द्र भन्छन्— यो त यिनले साउती ग-यास्तो हो, नम्मरी । यिनले साँच्ची नै गलो खोलेर बोले भने त….। वेल्सवाले ब्रोहरू मलाई अनौठा लाग्छन् । मानौ“ ती बिराना मानिसहरूसँग चक्षु मिलन नै गर्दैनन् । यसै चक्षु मिलन भइहाले ती रत्तिभर पर्वाह गर्दैनन् । न यसो सद्भावयुक्त मुस्कान आदानप्रदान, न गुडमर्निङ, न हाई–हेलो । पुख्खली जातिहरूका नजरमा ती चीसा मान्छे । तर, आफ्ना नजरमा ती पृथक्, ती अनुपम र ती आफ्नै पनले सुसज्जित ।

छाँटले मागिएको परिकारले बाटाको निकै नै म्याद लिने भयो । मलाई के गरूँ कसो गरूँ भयो । जाडो–जाडो छ । लास्टै भोक लागेको छ । मनको रिक्ततामा हठात् राजेन्द्र पुडासैनी उदाए । राजेन्द्र परे नेकपा डबलका सहयात्री, राजनीतिक धारमा घनश्याम भुसालका जब्बर अनुयायी । बेलायतमा भाले नर्सको काम गरेर शानले गुजारा चलाइरहेका मेरा नवआर्जित मित्र । कार्ल माक्र्सको समाधिस्थल हाईगेटका मेरा गाइड । मान्छे बडो सहयोगी । तिनले वेल्सबारे मलाई अनेक जानकारी दिएका थिए । विस्तारवादी ब्रिटेनले फौजी धावा बोलेर तेह्रौँ शताब्दीमा आफूमा गाभेको वेल्स । ब्रिटेनको पहिलो उपनिवेश वेल्स । विजयी ब्रिटेनले जानअन्जान सनातनी अहंकारी दृष्टिले हेर्न नछाडेको वेल्स । र, विजीत वेल्सले उत्पीडनको अथाह पीडा बिर्सन नसकेको वेल्स । आफ्नो भाषा, साहित्य, इतिहास, परम्परा र राष्ट्रिय खेलकुदमा आफ्नो पृथक् पहिचान, स्वत्व र गौरवको रक्षा गर्न सतत कटिबद्ध वेल्स । यताका वर्षहरूमा त आफ्नो पृथक् पहिचान र स्वाधीनताप्रति झनै आक्रामक मुद्रामा जाग्दै गएको वेल्स ।

सितन र दारु अझै आएको छैन । अन्तरालको त्यो फुर्सदमा मलाई मूत्रत्याग गरूँगरूँ लाग्यो । ट्वाइलेट–चर्पी सोधेर बाहिर गएँ । भित्र सिट सीमित छन्, बाहिर मूत्रत्यागीहरूको लाम लामो छ । म लामको पुछारमा नारिएँ । अनेक मुखबाट सुनेको छु— आफ्नो मातृभूमिको पूर्ण स्वाधीनता वेल्सवासीहरूका लागि ज्यानभन्दा सपना हो । यो आदर्शप्रति आफ्ना  दृष्टिमा ती दृढ छन्, अन्यका दृष्टिमा उग्र । ब्रिटेन र बेलायतका नाम सुन्यो कि क्रोधाग्निले ती जल्छन्— जान्नेहरूले यसरी मेरा कान फुकेका छन् । मौकाको बात हो, तै तै किन सोझै बुझिनहेरू ? तर फसाद छ, सोध्ने कसलाई ? र, बुझ्ने कसरी ? सुनेको छु— वेल्सवासीहरू सबै नै धेरथोर अंग्रेजी बोल्छन् । तर, तिनको उच्चारण ठ्याम्मै बुझि“दैन । अलि बढी पढेका, बाहिरफेर घुमेका र अन्यहरूसँग सरसंगत गरेकाहरूको अंग्रेजी भने तैबिसेक बुझिन्छ । यरो हेरेँ, मेरो अगाडि पवर्ततुल्य पुरुष छन् । अधबैँसे होलान् सायद । हल्का स्पर्शले तिनको ढाड

कोट्याउँदै बिन्ती बिसाएँ— सर, म नेपालबाट आएको । विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथाको देशबाट । दार्शनिक सन्त लर्ड बुद्धको देशबाट । मलाई एकाध कुरा सोध्न मन छ । सोध्न मिल्ला ? हुँ म् ! पर्वत पुरुषको अन्तरबाट अनौठो आवाज प्रकट भयो । त्यो सकार हो कि नकार हो, बुझ्न मलाई गाह्रो प-यो । तैपनि सोधिहालेँ— सर, ग्रेट ब्रिटेनबारे यहाँको के विचार छ ? ढ्याके ब्रोको स्वरमा हुंकार गुन्जियो— हुम्, ग्रेट ब्रिटेन ? के हो यो ग्रेट ब्रिटेन ? कसको ग्रेट ब्रिटेन ? तिनका मुखबाट एकाएक मानौँ आगो ओकलियो । कहाँ छ ग्रेट ब्रिटेन ? भाँडमा जाओस् तिनका बाउको ग्रेटब्रिटेन ! तिनको कुरो टुंगिँदा नटुंगिँदै मैले सोधिहालेँ— सर, इतिहास वेल्स ग्रेट ब्रिटेनको मातहतमा छ भन्छ नि त । कसको इतिहास ? पर्वत ब्रोको स्वरमा क्रोधको पारो अझ चढ्यो । कसले लेखेको इतिहास ? हाम्रो अस्तित्व निल्न खोज्ने इतिहास ? हुँ म्, माठिस्को इतिहास !

अपलक दृष्टिले रैथाने बन्धुको अनुहार नियालेँ— अहो ! त्यहाँ त अझै भयंकर क्रोधको आगो धपधपी बलिरहेको छ । तथापि घरबेटी ब्रोले मलाई नै मिचाहा ब्रिटेने र बेलायती ठानेर हात त नछाडून् नै ! मौकाको बात हो, म अरू केही खुल्दुली किन प्रकट नगरूँ ? सर ! — सविनय सोधेँ— अनि बेलायत नि ? हुम् बेलायत ! त्यो अर्कै देश हो । हामी अर्कै देश हौँ । मिचाहा बेलायतलाई हामी घृणा गर्छौँ । मलाई सोध्न मन थियो— स्कटल्यान्ड त आफ्नो पृथक् र पूर्ण अस्तित्वका लागि जनमतसंग्रहमा होमियो । वेल्स नि सर ? पर्वत पुरुषलाई यो बेलायती जासुस हो भन्ने पो लाग्यो कि, उनको अनुहार एकाएक विकृत भयो । र, उनी फनक्क मुन्टो बटार्दै मूत्रत्यागको मोर्चातर्फ लम्किए । मनमा तर्कना उठ्यो— के यी महाशय आम वेल्सीहरूका प्रतिनिधि पात्र हुन् ? के यिनको यो पीडामय हुंकार आम वेल्सीहरूकै साझा हुंकार हो । मलाई थाहा छैन । ती पर्वत पुरुषका कडा कथनहरूले मलाई कसोकसो हाम्रा भट्टचन सर र आङकाजी ब्रोको झल्को दिए । सोचेँ— पीडाको कारण उस्तै छ, र नै त पीडाबाट उत्पन्न औडाहा पनि उस्तै ।

मूत्रत्याग गरेर म मित्रमण्डलीसँग खानपिनको मोर्चामा सामेल भएँ । नगेन्द्र ब्रो मान्छे रहेछन् हुनुसम्म बाठा । नामी र दामी पबको सितन र पेय यसोक्क चखाएर हामीलाई हत्तपत्त आफ्नो गुँडतिर कुदाए । अनि उनको गुँडमै हाम्रो रोजीछाडी इच्छा भोजन सुरु भयो । भोजन चल्दो छ, र, सँगसँगै चल्दो छ हाम्रो वार्तालाप पनि । र, वार्तामा घरीघरी वेल्सका भट्टचन सर र आङकाजी ब्रोहरू हाजिर हुँदा छन् ।

नेपालमा त केवल एकएकजना भट्टचन सर र आङकाजी ब्रो छन् । कुरा सुन्दा लाग्छ, वेल्समा त मेरी बास्सै, भट्टचन सर र आङकाजी ब्रो त कतिकति ! अनुभवसिद्ध कथन छ— कुनै जातिको अस्तित्व मेट्नु छ भने त्यसको भाषा मार्दिनू— बस्, सजिलै काम तमाम । लाग्छ, यो कथनको मर्म आदिवासी वेल्सवासी जनले गजबले बुझेका छन् । त्यसैले भाषाको संरक्षणमा कट्टरताको हदसम्म ती कटिबद्ध छन् । गए बरु आफ्नो ज्यान जाओस्, आफ्नो जातिको अस्तित्व जोगाइदिने भाषाको ज्यान नजाओस् । सुन्दा अनौठो लाग्छ, तर कुरो सत्य हो । जहाँ काइमरायग नामक वेल्स भाषा मात्र पढाइन्छ, ती शिक्षालयहरूमा वेल्स भाषाबाहेक अन्य भाषा चुँ सम्म बोल्न पाइँदैन । के शिक्षक के विद्यार्थी, के अभिभावक के आगन्तुक, यो नियम सबैका लागि समान हो । वेल्समा अर्को एउटा झन् रोचक कुरा छ । कोही बाहिरियाले वेल्स भाषा राम्ररी सिक्यो कि उसको यतैउतै, जताततै हाईहाई भइहाल्यो । रैथाने भाषामा पारंगत भएको त्यो आगन्तुक सेलिब्रेटी मानिन्छ । उसको अभिनन्दन गरिन्छ । र, राष्ट्रिय विभूतिसरह उसको मान–सम्मान हुन्छ ।


र, अर्को रोचक प्रसंग । सुनेको थिएँ— वेल्समा एउटा हिन्दू मन्दिर छ, जसका पुजारी खाँट्टी गोरा पण्डितजीहरू छन् । यसमा मेरा केही जिज्ञासाहरू थिए । गोरा सरहरू के केको पूजा कसरी गर्दा हुन् ? अनि तिनका जिब्राले संस्कृतमा जप्दा हिन्दू भजन–कीर्तनहरू कस्ता सुनिँदा हुन् ? आफैँ गएर प्रत्यक्ष हेर्न र सुन्न समय र संयोगले मलाई साथ दिएन । तथापि मैले बेलायतमै चिनजान भएका मित्र केदार संकेतको यात्रा वृत्तान्त पढेर न्यूनाधिक रहर मेटेँ । केदारजी भूपू गोरखा हुन् । र, यी लाहुरे हुन्, बेलायतको नेपाली साहित्यका नामुद नियात्रा लेखक ।

यिनी यात्रा वृत्तान्तलाई नियात्रा मान्दैनन् । यिनी भन्छन्— तारानाथ शर्माले जुराएको नियात्राको मिति पुग्यो । यिनले नियात्राको नयाँ नाम ‘यात्रा–स्पर्श’ राखेका छन् । यो शब्दको मलाई खासै अर्थ लाग्दैन । तर, यो नाम जुराएकोमा केदारजी हुनुसम्म गौरवबोध गर्छन् । छाँटले यात्रा मिस्टर केदारको नामकै पर्यायजस्तो लाग्छ । मौका प-यो कि यसो फेरफार गर्ने लगौँटी आदि झोलामा हाल्यो र लुरुलुरु यात्रामा निस्किहाल्यो । केदार खुब कमाउँछन् र रोमाञ्चक यात्रामा मुठ्ठी खोलेर बगाउँछन् । यिनको एउटा ‘यात्रा–स्पर्श’ छ— ‘बेलायतको वेल्समा गोरा पण्डितहरू’ । यो रचना हिन्दू मन्दिर र गोरा पण्डितहरूको विस्तृत एवं जीवन्त वृत्तान्त हो । इतिहास भन्छ— यो मन्दिर स्वामी शुब्रमण्यम्ले खडा गरेका हुन् । समय हो १९७३ तिर । श्रीलंकाली शुव्रमण्यम् ब्रो दोश्रो विश्वयुद्धपछि लन्डन छिरेका थिए । लन्डनमा उनी निकै वर्ष योगका पूर्णकालिक गुरु बने । अनि शान्त तपोवनको खोजीमा उनी वेल्स पुगे । र, उनले यो हिन्दू मन्दिरको स्थापना गरे । मन्दिरमा उनको प्रतिमा हुनु र त्यो नित्य पुजिनु यस तथ्यको प्रमाण हो ।

यात्रापारखी केदारका अनुसार दर्शनार्थीहरू वेबसाइटबाट मन्दिर दर्शनको बुकिङ गर्छन् । मन्दिरमा भोजन फिरी छ । दर्शनार्थीहरू इच्छा र गच्छेअनुसार दानपात्रमा दान गर्छन् । मन्दिरभित्र पचासजना दर्शनार्थी अटाउँछन् । बाँकीहरूले बाहिर बसेर बिजुली पर्दामा दर्शन गर्छन् । मन्दिरमा पालना गर्नुपर्ने नियमहरू सुनाउँदै पण्डितजी भन्छन्— तीन दिनयता माछा–मासु खाएकालाई मन्दिरमा प्रवेश निषेध छ ।

तर, हाम्रा प्रहरीले मापसेलाई झैँ ‘हा गर्’ भनेर पण्डितजी मांसाहारीको शुद्धताको जाँचचाहिँ लिँदैनन् । गोरा किशोरीहरू पशुपतिको मन्दिरमा झैँ “ कसैलाई नछुवाई सुनका घै“टामा पानी भित्र्याउँछन् । अनि पूजास्थल र देवी–देवताको शुद्धाशुद्धीपछि शंख, घण्ट र डमरुको सुमधुर लयमा पूजा सुरु हुन्छ । केदार लेख्छन्— गोरा पण्डितहरूको संस्कृत उच्चारण अजीवको छ । एकाग्र चित्तले सुन्दा पनि त्यो एकचौथाइ मात्र बुझिन्छ । निधारमा तीन धर्के चन्दन, गलामा रुद्राक्षका माला, देहमा गेरु वस्त्र । अनि वस्त्रको अन्तरमा ? आङमा जनै, कटिमा कन्दनी र कटिमुनि लगौँटी हुन्छ–हुन्न, केदारले केही भेउ पाएनन् क्यार । र, नै त पूजासामा र पूजा–प्रक्रियाको त्यो इतिवृत्त वर्णनमा यति रोचक कुराको उल्लेख भएन ।

वेल्सका गोरा पण्डितहरू यताका हाम्रा कर्मकाण्डविद् पण्डितभन्दा किञ्चित् उदार रहेछन् । यताका कर्मकाण्डविद् पण्डित रामचन्द्र गौतमहरू कथित ‘देवताकृत शास्त्रवचनहरूमा एउटा अल्प, अर्ध र पूर्ण विरामधरी तलमाथि हुनु हुँदैन’ भनी लिट्टी कसेर जिद्दी गर्छन् । र, रुढिग्रस्त कर्मकाण्डी शास्त्रलाई निर्बन्ध लक्ष्यतर्फ उन्मुख गतिमान् जीवनका बाटाको तगारो बनाउँछन् ।

जनचेतनाको सशक्त धक्काले हिन्दू राजतन्त्रलाई मासेर मुलुकले गणतन्त्रमा पदार्पण गरिसक्यो । तैपनि यताका मन्दिरबाहिर ‘हिन्दू मात्रलाई प्रवेशको छुट’ भन्ने संकीर्ण सूचना अझै झुन्डिएकै छ । तर, वेल्सको मन्दिरभित्र सकल हिन्दू देवी–देवताका समीपमा क्राइस्ट र बुद्धका प्रतिमा पनि राखिएका छन् । र, हिन्दू देवी–देवतासँगै ती पनि ससम्मान नित्य पुजिन्छन् । अतिशय चल्तीको रुढ कथन दोहो-याउँदै म सविनय विनेदन गरूँ— हाम्रा गोर्खे गहुँगोरा पण्डितहरूले वेल्सका गोरा पण्डितहरूबाट उदारताको सानो पाठ सिके के नै पो बिग्रेला र !

-Naya patrika

सम्बन्धित खवर