गोपाल काफ्ले/अर्जुन काफ्ले, पथरी, २६ कार्तिक
गाउँघरमा आधुनिक मनोरञ्जनको साधनको पहुँच बढे संगै परम्परागत रुपमा नाचिदै आएको सङ्गीनी नाच लोपउन्मुख भएको छ । यसको संरक्षण र पुस्तान्तरणमा पथरी शनिश्चरे ३ शान्ती टोलका महिलाहरु लागि परेका छन् । यहाँ रहेको महिला जागरुक हरिकिर्तन तथा सङ्गीनी समुहले सङ्गीनी नाचको प्रचार प्रसार गर्न र नयाँ पुस्तामा यसका बारेमा जानकारी दिन प्रत्येक हप्ताको मंगलबार साँझ सङ्गीनी प्रशिक्षण कार्यक्रम नै संन्चालन गरेको छ ।

पछिल्लो समय यो समुहले सङ्गीनी नाच संरक्षणमा गरेको काम निक्कै प्रशशनिय छ । विषेशगरि विहे पुजा पुराण समारोह उत्सव आदिमा सङ्गीनी नाचिने र सो नाच मार्फत महिलाले आफ्नो पिडा पोख्ने गरेका थिए । विस्तारै वडेको पश्चिमा संस्कृतीको प्रभावले अहिले सङ्गीनी एका देशको कथा जस्तै वनेको छ । कुनै समय नेपालमा नै सङ्गिनीको हाई हाई थियो । मान्छे टाढा टाढाबाट बालन र सङ्गिनी हेर्न पुग्थे ।
विगत ४ वर्ष देखी यो समुहले आफ्नै खर्चमा सङ्गीनी संरक्षणका लागी आमा समुह, बुहारी समुह र छोरी समुह बनाएर सङ्गीनी खेल्दै आएका छन । गाउँका थोरै महिलाहरु भेला भएर गाउँमै खेल्दै आएको संगीनीलाई हाल छिमेकी पालिकाहरुले समेत बोलाउन थालेका छन । मौलिक संस्कार र संस्कृतीको संरक्षण गर्दै प्रचार प्रसारमा लागि परेको महिला जागरुक हरिकिर्तन तथा सङ्गीनी समुहलाई पुरुषहरुले समेत साथ दिन थालेका छन । विबाह गरेर गएका महिलाहरुले आफ्ना मनमा लागेका बेदनाहरु गितका माध्यमबाट पोख्ने ठाउनै संगीनी भएको बताउनु हुन्छ स्थानीय खगेन्द्र लुईटेल ।
संङ्गिनी चै महिलाका दुख सुखका कुरा जो जातो पिस्दा देखी डिकी कुटदा सम्मका कुरा गितका माध्यमवाट पोख्ने गरीन्छ । खास गरी बाहुन, क्षेत्री समुदायमा नाचिने बालन पश्चिमा संस्कृतिको प्रभाव बढेसँगै समाजमा हराउँदै गएको हो । जुनसुकै शुभकार्यमा संगीनी नाचिने गरिन्थ्यो । झन्डै डेढ दशक अघि सम्म गाउँघरमा बालन नाचेको स्मरण स्थानिय भुवनेश्वर पोखरेलको रहेको छ ।
१४ बर्ष अगाडी भजन कृतन गर्न बनेको समुहले अब भजन कृतन गरेर मात्र हुदैन लोभ हुदै गरेको संगीनीको पनी संरक्षण गर्नु पर्छ भनेर ५ बर्ष अगाडी देखी संगीनी ठाउँ ठाउँमा देखाउदै आएको समुहकी अध्यक्ष देवीमाया पोखरेल बताउनु हुन्छ ।

पश्चिमा संस्कृतीको प्रभाव का विच संगीनी के हो भन्ने पुस्तालाई चिनाउन यसरी साप्ताहिक रुपमा प्रशिक्षण थालिएको हो । ‘सामुहिक रुपमा सुरुवात गरेको सङ्गीनी प्रशिक्षणले समाजमा समेत सकारात्मक प्रभाव वनाएको छ । सङ्गीनी प्रशिक्षणले बालबालीकाहरुमा पनि नैतिकवान, अनुसासन र संस्कारको विकास हुदै आएको छ । आमाहजुर आमा संगै सङ्गीनी प्रशिक्षण गरिरहेकी अपेक्षा खतिवडा भन्नुहुन्छ ‘यसले हामीलाई हाम्रो संस्कार वारे थपजान्ने मौका मिलेको छ’ ।
पश्चिमी संस्कृतीको प्रभाव वडि रहदा यो समुहले मौलिक परम्परा रहेको सङ्गीनी संरक्षणमा लागी रहेको छ । हाल झापा मोरङ्ग र सुनसरीका क्षेत्रमा हुने धार्मीक समारोहमा सङ्गीनी प्रस्तुत गर्न उत्त समुहलाई निमन्त्रणा हुन थालेको छ । भजन किर्तन गर्दै गरेको समुहले सङ्गीनी संरक्षणमा काम गर्न थालेपछि यसलाई सवै क्षेत्रबाट प्रसंसा र सहयोग प्राप्त भएको छ । हाल यस समुहमा पथरी शनिश्चरे ३ शान्ति टोलका ३५ घर परिवार यो कार्यमा सहभागी रहेका छन । लोप हुनलागेको संस्कारलाई ५ बर्ष देखि संरक्षण गर्दे आएको बताउनु हुन्छ समुहकी सचिव यसोदा पोख्रेल ।
महिलाहरुले आफ्ना पिडा गित मार्फत प्रस्तुत गरि नाचका मार्फतवाट पहिला पहिला प्रस्तुत गर्ने गरेको सङ्गीनी अहिले विस्तारै हराउदै गएको छ । मौलिक तथा परम्परागत नाचका रुपमा रहेको सङ्गीनीको संरक्षणका लागी समुहले आमा पुस्तावाट बुहारी र नातिनी पुस्तालाई भेला गराई प्रशिक्षणदिने गरेको नर्वदा खतिवडा बताउनु हुन्छ ।
युवापुस्तामा परम्परागत संस्कृतीको हस्तातरण हुनु पर्ने र यसको महत्व सवैमा गराउनु सके हराउदै गएको मैलिक संस्कार सहतिको संस्कृतीको संरक्षण हुने देखिन्छ । मैलिक संस्कार बोकेका संगीनी र बालनलाई महिला जागरुक हरिकिर्तन तथा सङ्गीनी समुहले जस्तै हजुरआमा पुस्तावाट नातिनी पुस्ता सम्म पु¥याउन सबै पक्ष एकजुट हुनुपर्ने देखिएको छ । देश देखी विदेश सम्म सङ्गीनीको प्रचारका लागी खेलेको भुमीकालाई राज्यले पनि सहयोग गर्ने कि ?

















