रविलाई अनुसन्धान गर्न नहुने ? देशमा ‘रुल अफ ल’ कि ‘हुल अफ ल’ ? - Sainokhabar
pin uppinuppin up casinopinup azpin uppinup azpin up azpin-up online casinopin uppin up azerbaijanpin up azerbaycanpin-up oyunupinup loginpinup casinopin up casino indiapin up indiapinup bet indiapin up bet indiapin up indiapin up casinopin up indiapin up kzpin up betpin uppin up betpin up bet зеркалоpin upmostbet azemosbetmosbet casinomostbet azmosbetmostbetmostbet casinomostbet aviatormosbet aviatorмостбет кзmostbet kzmostbet1win kz1win casino1win1 win1win uz
  • शनिबार, मङि्सर ०६, २०८३

रविलाई अनुसन्धान गर्न नहुने ? देशमा ‘रुल अफ ल’ कि ‘हुल अफ ल’ ?

राज्य मानिसको राजनीतिक रूपमा संगठित हुने चाहना तथा जनइच्छाको प्रतिफल भएकोले यसको हरेक संरचना, प्रक्रिया र क्रियाकलापमा जनचाहना प्रतिबिम्बित हुनुपर्दछ ।  यही मान्यताअनुरूप राज्य संरचित गर्नु, कार्य प्रणालीको विकास गर्नु र राज्यका कर्ताहरू परिचालित हुनु नै राज्यको वैधता पुष्टि हुनसक्ने राज्य सञ्चालनको प्रजातान्त्रिक पद्धति हो । यही राज्य सञ्‍चालनको प्रजातन्त्रिक पद्धतीलाई वैधता प्रदान गर्न कानुनी शासन अर्थात ‘रुल अफ ल’  को आवश्यकता हुन्छ ।

राज्यको आधिकारिक स्रोत जनता भएकोले जनता नै शासनको आधारभूत साध्य र साधन दुवै हुन् ।  साध्य भएकोले राज्यको हरेक क्रियाकलापले जनइच्छाबाट निर्देशित भई जनहित स्थापित गराउन सक्नुपर्दछ ।  राज्य वा जनतालाई अधिकारको दम्भ तथा सनकका भरमा निर्णय गर्नबाट पर राख्‍ने महत्वपूर्ण अस्त्र कानुन हो । कानुनभन्दा माथि कोही हुन सक्दैन र कानुनको अज्ञानता क्षम्य हुँदैन भन्‍ने सर्वव्यापी मान्यता छ ।

तर, पछिल्लो समय केही यस्ता घटनाहरु सतहमा आए जहाँ रुल अफ ललाई नै प्रभावमा पार्ने खोजिएको स्पष्ट देखिए । जसमा निकै चर्चामा आएका दुई घटना हुन् : निर्मला बलात्कारपछिको हत्या प्रकरण र अहिले पत्रकार शालिकराम पुडासैनीको आत्महत्या प्रकरण । यी दुबै घटनामा प्रहरीले अनुसन्धान सुरु गर्नुपूर्व नै विभिन्‍न अडकलबाजी र दबाब सिर्जना गरियो ।

निर्मला हत्या भएको एक वर्ष पूरा भइसक्दा पनि दोषी पत्ता लाग्‍न सकेको छैन । प्रहरी दोषी भनेर सार्वजनिक गरेका दिलीपसिंह विष्टको डीएनए परीक्षणका क्रममा नमिलेपछि प्रहरीले बाध्य भएर दिलीप सिंह विष्टलाई छोड्नु पर्‍यो । त्यसपछि पनि प्रहरीले विभिन्‍न व्यक्तिलाई दोषी भनेर पक्राउ गर्‍यो । त्यसका विरुद्ध विभिन्‍न चरणमा आन्दोलनहरु र दबाब सिर्जना गर्ने अभियान पश्चात प्रहरी बाध्य भएर उनीहरुलाई निर्दोष भन्दै रिहा गर्न बाध्य भयो ।

पछिल्लो शालीकराम पुडासैनीको आत्महत्या प्रकरणमा पनि भीडले अथवा मानिसहरुको हुलले सडकबाट दोषी र निर्दोष करार गर्न खोजिएको छ । कुनै पनि किसिमको हत्या अथवा आत्महत्यापछि निश्चित प्रकृया अनुसार अनुसन्धान सुरू हुन्छन् र अनुसन्धानबाट प्राप्त तथ्य र प्रमाणका आधारमा दोषी र निर्दोष करार गरिने मान्यता छ । तर, पछिल्लो समय सडकबाटै मानिसहरुको हुल जम्मा भएर फलानो दोषी र फलानो निर्दोष भनेर किटान गर्दै नाराबाजीको परम्परा बसाउन खोजिएको छ । यो एकदम गलत र अराजक संस्कार हो भने रुल अफ लमाथि हुल अफ ल अथवा फुल अफ लको दबदबा बढ्दैछ भन्‍ने संकेत हो ।

शालिकराम पुडासैनी आत्महत्या प्रकरणमा न्यूज २४ को कार्यक्रम सिधा कुरा जनतासँगका प्रस्तोता रवि लामीछाने, अर्का पत्रकार युवराज कँडेल र एक युवती अस्मिता कार्कीको नाम जोडिएको छ । पुडासैनीले आत्महत्या गर्नु अघि आफ्नो आत्महत्याको कारण तीनजना भएकोले उनीहरुलाई कारबाही गर्न माग गरेको भिडियो सार्वजनिक भयो । उक्त भिडियो आधिकारिक भएको पुष्टि भएको छ । तर, पत्रकार रवि लामिछानेका समर्थकहरुले उक्त भिडियो नक्कली भएको र रवि लामिछाने निर्दोष भएकोले रिहाइको माग गरिरहेका छन् ।

जसरी प्रहरी निर्मला बलात्कारपछिको हत्या प्रकरणमा भीडको कुरा सुनेर अथवा कुनै किसिमको दबाब र प्रभाव परेर अनेक चरणमा गलत निर्णय गर्दै गयो, पुडासैनी आत्महत्या प्रकरणमा पनि यस किसिमका गल्तिहरु दोहोरिने संकेत देखिएको छ । प्रहरी यस विषयमा सजग बन्‍न आवश्यक छ ।

अहिले रवि लामीछानेको पक्षमा ठूलो समर्थन देखिएको छ र उक्त भीडले रवि लामिछाने निर्दोष भएकोले रिहाइ गर्न आन्दोलन थालेको छन् । वास्तवमा यो आन्दोलनको कुनै औचित्य छैन । उनले एक टेलिभिजन कार्यक्रम प्रस्तोताका हैसियतमा धेरै राम्रा काम गरेका छन् । भ्रष्टाचार र बेथितिका विरुद्ध ठाडो प्रहार गर्ने र जनताका मुद्दालाई प्राथमिकतामा राख्‍ने गरेकोले उनका समर्थक हुनु स्वभाविक हो । तर, उनले त्यही काम गरेको ब्याजले गलत कामहरु पनि गर्ने छुट भने कदापी हुँदैन ।

अहिले उनी अनुसन्धानका लागि हिरासतमा छन् । प्रहरीले निश्चित प्रकृयामार्फत घटनाको अनुसन्धान गरिरहेको छ । यस घटनामा रवि एक्लै प्रहरी हिरासतमा छैनन । उनीसँगै  युवराज कँडेल र अस्मिता कार्की पनि हिरासतमा छन् । उनका विषयमा भीडले केही बोलेको छैन । तर, एकोहोरो रुपमा रविको रिहाइको माग गरिरहेका छन् । त्यहाँ केही विवेकी भनिएका व्यक्तिहरुको भौतिक उपस्थिति चितवनमा देखियो भने केही विवेकी भनिएका पत्रकार, लेखकहरुले पनि पूर्वाग्रही भएर लेखिबोली रहेका छन् ।

जसमा माइ संसार डटकमका सञ्‍चालन उमेश श्रेष्ठले निरन्तररुपमा रविको पक्षपोषण गर्दै लेखिरहेको पाइएको छ । उनले निर्मला हत्या प्रकरणमा पनि पहिलो पोष्टमार्फत निरन्तर ३० श्रृ्ंखलाहरु लेखे । जसमा उनले भीडले प्रहरीको अनुसन्धान प्रभावित भयो र घटनाको दोषी दिलीपसिंह विष्ट नै भएकोतर्फ संकेत गर्‍यो । तर, यस विषयमा उमेशले माइ संसार ब्लग साइटमार्फत भीडले दबाब सिर्जना गर्न सक्ने विकल्प खुला रहेको बताइरहेका छन् । उनले जसरी पुडासैनीले रविको नाम लिएर आत्महत्या गर्दा रवि पक्राउ परे त्यसरी नै अन्यले नेताको नाम लिएर आत्महत्या गर्दा के हुन्छ भन्‍ने पनि लेखेका छन् । पहिलो कुरा मर्नु, आत्महत्या गर्नु अथवा जीवन त्याग गर्नु मजाकको विषय होइन । कोही खुशी भएर आत्महत्या गर्दैन । पीडाहरुको चाङले थिचेपछि निकासको बाटो सबै बन्द भएको मसुस गरेपछि सबै विकल्पहरु सकिएको भन्‍ने भान भएपछि मानिस आत्महत्याको बाटो रोज्छ । त्यसकारण नेताको नाम लिएर आत्महत्या गरेपछि भनेर यस्तो संवेदनशील विषयलाई हल्का रुपमा चित्रण गर्नु सरासर गलत र पूर्वाग्रह हो ।

त्यसैगरी पब्लिक स्पिकरको उपाधि जितेका रमेह प्रसाईं भौतिक रुपमै चितवनमा उपस्थित भएर रविलाई रिहा गरेर आफूलाई जेल पक्राउ गर्न नारा लगाए । पब्लिक स्पिकरमा अब्बल सावित भएका रमेश प्रसाईं बहकाउ अथवा भावनामा डुबेर घटनाको यथार्थता र अनुसन्धानको बाटोलाई अस्वीकार गर्न मिल्दैन । कानुनी राजमा हरेक कुरा कानुनत: हुनुपर्छ । कानुन नमान्‍ने छुट संविधानले दिएको छैन ।

प्रहरी कहाँ चुक्यो ?

पहिलो कुरा प्रहरीले यथेष्ठ अनुसन्धान नगरिकनै भिडियो सार्वजनिक गर्न हुँदैनथ्यो । आत्महत्या गरेको व्यक्ति भएको कोठा प्रहरीले फोडेको हो, त्यो कोठामा सवभन्दा पहिला प्रहरी छिरेको हो । सबै प्रमाणहरु (मोबाइल, कागजात वा अन्य सबै) प्रहरीले नै संकलन गरेको हुनुपर्छ ।

त्यसपछि सबै स्रोत र सूत्रहरु गोप्य राखेर सुक्ष्म र गोप्यरुपमै अनुसन्धान अगाडि बढाउनुपर्नेमा त्यो भिडियो कसरी बाहिर आयो ? यतिसम्म कि त्यो भिडियो आफन्तको हातमा पनि पुग्‍न सक्दैन, मिल्दैन र सम्भव छैन । किनकि यो प्रहरी अनुसन्धानको विषय भएकोले प्रहरी नियन्त्रणमा हुनुपर्थ्यो ।

यसले थप अराजकता र अड्कलबाजी गर्ने छुटका साथै मानिसहरुलाई उत्तेजित पार्ने काम गर्‍यो । जसको फलस्वरुप चितवनमा जम्मा भएको भीडले प्रहार गरेका ढुंगामुढा लागेर सात जना प्रहरी घाइते भए ।

प्रहरी अझै पनि सजग र सचेततताका साथ भावुकता र भीडको बोलीलाई बेवास्ता गर्दै सत्यतालाई चिरेर अघि बढ्नु आवश्यक छ । पत्रकार अथवा जो सुकै भए पनि अपराध गर्ने र अपराध दुरुत्साहन गर्ने छुट छैन । अपराध दुरुत्साहन गर्ने व्यक्तिलाई ५० हजार जरीवाना र पाँच वर्षको कैदको सजाय छ ।

यस घटना उठेका केही प्रश्‍नहरु : 

१. मृतक शरीरको पोष्टमार्टको रिपोर्ट आएको छैन । पोष्टमार्टम रिपोर्ट आएपछि अनुसन्धान थप सहज हुनेछ । रिपोर्ट नआएर नै आत्महत्या अथवा हत्या भनेर सडकबाट प्रमाणित गर्नु कति जायज हो ?

२. जुन होटलमा घटना भयो उक्त होटलका सञ्‍चालन अथवा कर्मचारीसँग सोधपुछ गर्न किन ढिलाई गरियो ? उनीहरुको बयानका आधारमा पनि धेरै कुरा खुल्न सक्छन ।

३. यदि नेपालको अनुसन्धान व्युरो त्यति बिघ्न उत्कृष्ट छ भने अनुसन्धान गर्ने तरिका माथि सर्वसाधारण प्रश्न खडा गर्न पाउने कि नपाउने ?

४‍‍. रवि लामीछानेलाई रिहाइको माग गर्नु कतिको जायज हो ? उनले एक जिम्मेवार नागरिक भएका कारण अनुसन्धानलाई सघाउनु पर्छ कि पर्दैन ?

५. रवि लामीछानेका समर्थक छन् उनको रिहाइको माग गरियो । तर, उनीसँगै पक्राउ परेका अस्मिता कार्की र युवराज कँडेल दोषी भएको भन्ने जसरी एकोहोरो रविको पक्षमा बहस गरिँदा अस्मिता र युवराजप्रति अन्याय भयो कि भएन ?

५. उनको भिडियो प्रहरी श्रोतबाट नेपाल प्रेस काउन्सिलका अध्यक्ष किशोर श्रेष्ठले आफूले सार्वजनिक गरेको पुष्टि गरिसकेका छन् । तर, पुडासैनीका व्यक्तिगत च्याटहरु आंशिक रुपमा बाहिर ल्याउने को हो, यस विषयमा प्रहरीले अनुसन्धान किन थालेन ?

रवि एक पत्रकार र आत्महत्या गरिएका भनिएका पुडासैनी पनि पत्रकार, पूर्व सहकर्मी, भिडियोमा भनिएजस्तै पुडासैनी जुनियर । यी कारणले रवि अनुसन्धानको दायरामा ल्याउनु प्रहरीको कर्तव्य हो । उनीहरुको म्याद थप गरेर अहिले अनुसन्धान चलिरहेको छ । यसमा रवि लामिछानेका समर्थकहरुले सहयोग गर्नुपर्छ । भलै अनुसन्धानले उनलाई निर्दोष सावित गर्ला अथवा प्रमाण र तथ्यका आधारमा दोषी प्रमाणित होलान् । यसको रवि र उनका समर्थकहरुले कानुनी शासनको सम्मानका लागि निर्णय स्वीकार्न सक्नुपर्छ । यस्ता किसिमका हुलहुज्जत गर्ने र अनावश्यक आन्दोलन गर्ने परम्पराले समाजलाई अध्याँरोतर्फ धकेल्छ ।

यदी यसो गर्न सकिएन भने पुडासैनप्रति अन्याय हुनेछ र दोषी सधैं रहस्यको गर्तमा रहने छ । यो एक नजिर बन्‍नेछ । त्यसकारण हुल अफ ल को निर्णय कदापी मान्य हुन सक्दैन र रुल अफ ल लाई नै सर्वव्यापी बनाउन हामी पछि हट्नु हुँदैन । रुल अफ ललाई स्थापित गर्नु प्रजातान्त्रिक र संस्कृत समाजको कर्तव्य हो । कुनै पनि घटनामा दोषी नफसोस् र निर्दोष नउम्कियोस् ।

साभार : रातो कलम.कम

सम्बन्धित खवर