बजारले लतारेका फिल्म, म्यानेजरजस्ता निर्देशक सिक्वेलको पछि लागिरहे फिल्म उद्योग सकिन्छ  - Sainokhabar
pin uppinuppin up casinopinup azpin uppinup azpin up azpin-up online casinopin uppin up azerbaijanpin up azerbaycanpin-up oyunupinup loginpinup casinopin up casino indiapin up indiapinup bet indiapin up bet indiapin up indiapin up casinopin up indiapin up kzpin up betpin uppin up betpin up bet зеркалоpin upmostbet azemosbetmosbet casinomostbet azmosbetmostbetmostbet casinomostbet aviatormosbet aviatorмостбет кзmostbet kzmostbet1win kz1win casino1win1 win1win uz
  • मङ्गलबार, जेठ ०८, २०८१

बजारले लतारेका फिल्म, म्यानेजरजस्ता निर्देशक सिक्वेलको पछि लागिरहे फिल्म उद्योग सकिन्छ 

नविन सुब्बा


अहिलेका सबै फिल्म किन उस्तै लाग्छन् ? किन दर्शकले नेपाली फिल्म हेर्दैनन् ? यसको जवाफ खोज्न टाढा जानु पर्दैन । आफैंसँग प्रश्न गरे पुग्छ ।
अहिले हामी बजारबाट बढी निर्देशित भयौं । बजारमा कस्तो फिल्म चल्छ भनेर फिल्म बनाउने प्रवृत्ति विकास भयो । समस्या यहीँबाट सुरु भएको छ । पुरातन ढर्राको फिल्ममा चित्त नबुझाएर निश्चल वस्नेतले ‘लुट’ बनाए । दर्शकले रुचाए । त्यसपछि ‘यस्तो फिल्म पो चल्नेरहेछ’ भन्ने मनोविज्ञान विकास भयो । नयाँ छिमलका फिल्मकर्मी धमाधम ‘लुट’ जस्तै फिल्म बनाउन थाले । यो बजार निर्देशित मनोविज्ञानको उपज हो ।
पछि निश्चलले नै त्यसको सिक्वेल बनाए, जुन अपेक्षाकृत चलेन । किन ?
जतिबेला ‘लुट’ चल्यो, त्यसबेला समाजको अपेक्षा, आवश्यकता र रुची एक किसिमको थियो । तर समयको गतिसँगै समाजको अपेक्षा र आवश्यकता फरक भइसकेको हुन्छ । मान्छेको सोच र शैली फरक भइसकेको हुन्छ । जब फिल्म मेकर्स दुई बर्षअघिको ‘लुट’लाई मानक बनाएर सोही ढर्राको फिल्म बनाइरहन्छन्, दर्शकलाई त्यो बासी लाग्न थाल्छ । वेस्वादको लाग्न थाल्छ । उस्तै र उही कुरा हेरेर दर्शक सँधै तृप्त हुँदैनन् ।
अहिलेका फिल्ममेकर्सको कमजोरी कहाँ छ भन्दा, उनीहरु एउटा निश्चित जनराभन्दा बाहिर निस्किएर काम गर्नै सक्दैनन् । यही कारण फिल्ममा नयाँपन मिल्दैन ।

सिक्वेलले डुबाउँछ

मैलें एकपटक भनेको थिएँ, ‘साथीहरु सिक्वेलले डुबाउँछ है । यसले तिमीहरुलाई मात्र होइन, फिल्म उद्योगलाई नै डुबाउँछ ।’

त्यसबेला मलाई ‘नेगेटिभ कुरा गरेको’ आरोप लाग्यो । यथार्थ के भने यदि तपाई सिक्वेल बनाउनु हुन्छ भने एउटा सूत्रभित्र बाँधिनु अनिवार्य छ । सूत्रले फिल्म मेकर्सलाई न नयाँ वा फरक गर्ने चुनौती दिन्छ, न दर्शकलाई ताजापन ।

फिल्म मेकर्सले हरेक पटक नयाँ चुनौती लिनुपर्छ । उनीहरु आफूले आफैंलाई परीक्षामा राख्न थाले, आफैंमाथि प्रश्न उठाउन थाले भने पो सुधार आउँछ । तर, हाम्रा साथीहरु बजारका गुलाम भइदिए ।

दर्शक वा बजारबाट उम्किएर फिल्म बनाउने भन्ने कुरा होइन । दर्शकमा पनि अब विश्लेषणात्मक चेत बढेको छ । उनीहरु फिल्मको भाषा बुझ्न सक्ने भइसकेका छन् । नेपाली मात्र होइन, बलिउडका फिल्ममाथि पनि दर्शकले टिप्पणी गर्न थालेका छन् ।

तर, दर्शकको रुचीमा रुमल्लिइरहने भन्दा पनि उनीहरुमा उत्सुकता र फरक रुची जगाउने फिल्म निर्माण गर्नु आजको आवश्यकता हो ।

फिल्म निर्माणमा पैसा लगानी हुन्छ । त्यो लगानी डुबाउनका लागि गरिएको होइन । तर, त्यसो भन्दैमा बजारसँग पूरै लतारिनु गलत हो । बजारमा निर्भर हुनुभयो भने तपाईंले जे गल्ती गर्दै हुनुहुन्छ, त्यही बारम्बार दोर्होयाउनुहुनेछ ।

हो, हलिउडले पनि सिक्वेल बनाउँछ । तर, पहिलोभन्दा दोस्रो, दोस्रो भन्दा तेस्रोमा उसले नयाँ तत्वहरु थप्दै लान्छ । कथानक, प्रस्तुती वा प्रविधि सबै कुरामा स्त्तरोन्नती गर्दै लान्छ । यही कुराबाट दर्शकले नयाँपन महसुस गर्न सक्छन् ।

नयाँपन खोज्न सकिएन भने प्रत्येक पल्ट सस्पेन्स निर्माण गर्न सकिएन भने सिक्वेल बनाउनु व्यर्थ छ ।

हामीसँग रिफ्रेन्सहरु सिमित भए । बलिउड, हलिउड, मद्रासी, कोरियन फिल्मको रिफ्रेन्समा सिमित भएर फिल्म बनाउँदा पनि समस्या भएको हो ।

रिफ्रेन्स जीवनसँग जोडिनुपर्छ । नयाँपन दिनका लागि बाहिरको रिफ्रेन्स राखेर हुँदैन, आफैभित्र खोज्नुपर्छ । जीवनसँग मिल्ने क्यारेक्टर खोज्नुपर्छ ।

स्टारडमको चक्कर

अहिले सुन्छु, फलानो स्टार, फलानो सुपरस्टार । हाम्रा फिल्म मेकर्स पनि त्यही स्टारको स्टारडम भजाउने चक्करमा दौडिरहेका छन् । हो, फिल्ममा स्टारडमको एक किसिमको स्थान हुन्छ तर, उसको स्टारडमलाई कसरी पेश गर्ने भन्ने कुरामा एकछिन घोरिएर पुग्दैन । त्यसका लागि फिल्म मेकर्ससँग पनि खास खुबी हुनुपर्छ ।

सलमान खानको फिल्ममा अक्सर उनकै स्टाइल देखिन्छ । उनलाई दर्शकले सलमान खानकै छविमा हेर्न चाहन्छन् । तर, उनले सलमान खान हुनका लागि कति मेहनत गरेको छ भन्ने कुरा हामी बुझ्दैनौं ।

सलमान खानलाई खेलाउनका लागि जति फिल्म बन्छन्, त्यसको कथा उनलाई नै सोचेर लेखिन्छ । डायलग पनि उनैलाई फिट हुने गरी लेखाइन्छ । गेटअप, डायलग डेलिभरीदेखि चरित्र निर्माण गर्दासम्म उनलाई केन्द्रमा राखेर काम गरिन्छ । अनि पो सलमान खान हरेक फिल्ममा आफ्नै स्टाइलमा देखिन्छन् । हामीकहाँ यो ढंगबाट काम हुँदैन ।

हाम्रा कलाकारहरु आफूलाई दोर्होयाइरहेका मात्र छन्, नयाँ चिज दिन सकेका छैनन् । एउटा फिल्ममा गरेको अभिनयभन्दा अर्को फिल्ममा फरक गरेर दर्शकमा ‘अहो १’ भन्ने खालको भाव जगाउने जागरुकता देखिएन । सरलता र नयाँपनको अभाव देखिन्छ । कलाकर्मीहरु भर्सटाइल बन्नुर्पयो ।

खासमा भन्ने हो भने कलाकारहरुमा प्रशिक्षणकै कमी छ । हाम्रा कलाकर्मीहरुले आफ्नो चरित्रअनुसार तयारी गरेको मलाई थाहा छैन । उनीहरुले अभिनयको बारेमा वहस वा मन्थन गरेको पनि पाइँदैन ।

वास्तवमा एउटा कलाकारले ट्याक्सी ड्राइभरको भूमिकामा न्याय गर्नका लागि उसले केही समय ट्याक्सी ड्राइभरको जीवन नै बाँच्नुपर्छ । नभए त पर्दामा बनावटी देखिन्छ ।

थिएटरका कलाकारले बिगारे

अहिले नेपाली सिनेमामा थिएटरबाट आएका कलाकारहरुको चाप छ । क्रेज पनि छ । मैले भन्ने गरेको छु, ‘थिएटरका कलाकारहरुले अभिनय बिगारे ।’ धेरैलाई यो कुरा पच्दैन । धेरैले यो कुरा बुझ्दैनन् ।

मैले हिजोमात्र एउटा थिएटर कलाकारको अन्तर्वार्ता पढेको थिएँ । उनले त्यसमा भनेका थिए, ‘फिल्म त धेरैले गर्छन् । तर, मलाई भने रंगमञ्चमै काम गर्न बढी रुची छ ।’ अरु पनि थियटरका कलाकारले बोल्ने भाषा यही हो । उनीहरुमा के दम्भ देखिन्छ भने, ‘म त नाटकबाट आएको हुँ । म एकेडेमिक छु ।’

उनीहरु फिल्म खेल्छन् । तर, फिल्ममा भन्दा रंगमञ्चमै बढी लगाव भएको बताउँछन् । यसको मतलब फिल्मप्रति इमान्दार छैनन् ।

फिल्ममा लगाव नभएपछि त्यसमा उनीहरुको समर्पण, त्याग, साधना पनि नहुने भो । आफु जुन क्षेत्रमा काम गरिरहेका छौं, त्यसप्रति इमान्दार भएनौं भने त्यसमाथि आफ्नो विश्वास भएन, त्यसप्रति हाम्रो साधना भएन भने नतिजा के हुन्छ ?

मूख्य भूमिका निर्वाह गर्ने कलाकारको चरित्र निर्माणमा बढी मेहनत गरिन्छ । त्यही चरित्रलाई मात्र फोकस गरिन्छ । यद्यपि फिल्म भनेको टिमवर्क हो । सबै कलाकार त्यसरी नै चलायमान हुनुर्पयो, निर्माण हुनुर्पयो । फिल्म भनेको एक्सनको रियाक्सन हुनुपर्छ ।

एउटा पात्र मात्र तगडा भएर भएन, उसँग संवाद गर्ने वा उसँग देखिने अर्को पात्रले पनि उसकै बराबर प्रतिक्रिया दिन सक्नुपर्छ । कलाकारमा चार वटा कुरा हुन्छन् । मेमोरी, सेन्स, इम्याजिनेशन र बडी । अभिनय गर्दा यही चार वटा कुरा चल्नुपर्छ । त्यसमा नियन्त्रण गर्न सक्नुपर्छ । यस्ता कलाकार हामीसँग छैनन् जस्तो लाग्छ ।

निर्देशक म्यानेजर जस्ता

पछिल्लो समय फिल्महरु एकपछि अर्को फ्लप भइरहेका छन् । तर फिल्म बन्ने क्रम रोकिएको छैन । हप्तामा दुई(तीन फिल्म घोषणा भइरहेका छन्, प्रदर्शन भइरहेका छन् ।

म आफैं अचम्ममा छु, यत्तिका फिल्मको लगानी कहाँबाट आइरहेको छ, कसरी फिल्म बनिरहेका छन् ?

सम्भवतः अहिले फिल्म निर्देशकले होइन, म्यानेजरहरुले बनाइरहेका छन् । यताबाट लगानी खोज्ने, उताबाट इक्विपमेन्ट जुटाउने, अर्कोतिरबाट कलाकार ल्याउने । यसरी चारैतिरबाट बन्दोबस्ती गरेर फिल्म बनाउनेहरु छन् जस्तो लाग्न थालेको छ ।

केही निर्देशकहरु भेटेको छु, जो ‘मैले क्या फिल्म बनाएँ’ भन्दै हिँडिरहेका हुन्छन् । एउटा निर्देशकले कसरी भन्न सक्छ कि मैले राम्रो फिल्म बनाएँ भनेर ? निर्देशकले जब यस्तो कुरा गर्न थाल्छ, समस्या त्यहीँबाट सुरु हुन्छ ।

हामीले जोसेफ वान स्टर्नबर्गलाई सोध्यौं भने पनि उनले ‘म मास्टर होइन’ भन्छन् । प्रत्येक पटक फिल्म बनाउँदा परीक्षा दिएको जस्तो लाग्छ भन्छन् ।

तर, नेपालमा पछिल्लो प्रवृत्ति जुन किसिमले विकसित हुँदै गएको छ, अर्थात फिल्म मेकिङलाई जसरी हाँकेको र हाँकेका छौं, त्यसले हामीलाई ठूलो दूर्घटनामा पनि पार्न सक्छ । फिल्म उद्योग नै नराम्ररी ध्वस्त हुनसक्छ ।

त्यसको उदाहरणका रुपमा हङकङलाई लिन सकिन्छ । कुनै बेला वाषिर्क ६ सय वटा फिल्म बन्ने हङकङमा अहिले मुस्किलले ४० वटा बन्छन् ।
हामी सधै एउटै लयमा बग्ने होइन । सँधै अरुले बनाएको सूत्र पछ्याउने होइन । आफ्नै भाषा निर्माण गर्नुर्पयो । सत्यजित रेको फिल्म त चलेन । तर, त्यसले एउटा मानक बनाइदियो । प्रयास के हो भने, त्यो भाषालाई उत्कृष्ट ढंगले भन्ने कोशिस गर्नुर्पयो ।

म त बजारका लागि फिल्म बनाउने भन्नेले पनि कलामा सम्झौता गर्नुभएन । सञ्जय लिला भन्सालीले बजारकै लागि फिल्म बनाउँछन्, तर अब्बल खालको । उत्कृष्टताका लागि कुनै सम्झौता गर्दैनन् ।

निर्देशन गर्दा, सिनेम्याटोग्राफी गर्दा, प्लटिङ गर्दा लाइन र स्पेशलाई कसरी खेल्ने, कुन एंगलबाट खेल्ने भन्ने कुरामा मन्थन गरिन्छ । एउटा कलाकारलाई कहाँ उभ्याउने, किन उभ्याउने, त्यसरी उभ्याउँदा उसमा कस्तो मनोवैज्ञानिक प्रभाव परिरहेको हुन्छ, त्यसले दर्शकमा कस्तो प्रभाव र्पा भन्ने कुरा सोचिन्छ । तर, हामी त्यो लेभलमा काम गर्दैनौं ।

कुनै निर्देशकलाई सोधौं न, त्यो एक्टर किन त्यहाँ बस्यो ? उसले भन्छ, ‘थाहा छैन ।’ हामीकहाँ यसको अर्थ र आवश्यकता खोजिँदैन ।

राम्रा निर्देशकले विभिन्न तरिकाले काम गर्न सक्छन् । निर्देशकको आ(आफ्नै शैली पनि हुन्छ, काम गर्ने । जस्तो कति निर्देशकलाई कति एंगलमा क्यामेरा हेर्नेदेखि लिएर डिटेलमा सबै कुराको ज्ञान हुन्छ । र, त्यही अनुरुप उसले काम पनि लिने गर्छ ।

बलिउडकै कुरा गरौं न, केही यस्ता निर्देशक छन्, जसले कलाकारलाई प्रत्येक फ्रेममा कति स्पेश दिने, कहाँ उभिने, कसरी उभिने भन्नेसम्मको नियन्त्रण गर्छन् ।

कोही निर्देशक पात्रलाई स्वतन्त्र छाड्छन् र क्यामेरा पछिल्तिर बसेर आफूले खोजेको कुरा आयोरआएन भनेर हेर्ने गर्छन् । अनुराग कश्यप यस्तै निर्देशक हुन् । उनी पात्रलाई खुला छाड्छन् । तर, त्यसबाट आफूले सोचेअनुसार कसरी काम लिने भन्ने कुरामा ख्याल राख्छन् । यो पुगेन, त्यो भएन, यसो गर्नुपर्छ, उसो गर्नुपर्छ भनेर क्यामेरा पछाडि उभिएरै सिकाइरहेका हुन्छन् ।

हलिउडले हरेक कुराको गहिरो अध्ययन गर्छ । अभिनयदेखि क्यामेरा चलाउने कुरामा समेत त्यसको अर्थहरु खोजिन्छ । हामीले पनि यस्तै अर्थ राखिदियौं भने त्यो दर्शकले खोजी गर्छन् ।

लोकेसनकै कुरा गरौं । हामीकहाँ अभिनेताले सुदूरपश्चिमको लवजमा संवाद बोल्छ, सुटिङ चाहि पनौतीमा हुन्छ । त्यो त दर्शकको चेतनास्तरमाथि हमला गर्ने कुरा भयो । किनभने दर्शकलाई यस्तो अमिल्दो कुरा पच्दैन । उनीहरुले यो कहाँ के नमिले जस्तो भयो भनेर भनिहाल्छन् ।

कुनै निर्देशकले स्कृप्टबिना नै फिल्म बनाउँछन्, तर उनीहरु विलक्षण प्रतिभाशाली हुन्छन् । स्कृप्ट फिल्मको मेरुदण्ड हो । मेरुदण्ड नै कमजोर भए फिल्म बलियो हुने कुरा भएन ।

हामीकहाँ धेरै कुरामा सीमितता छ । त्यसमध्ये प्रमुख हुन्, निर्देशकको क्षमताको सीमितता, राम्रो प्रोड्युसरको अभाव ।

हामीकहाँ पैसा लगानी गर्ने नै प्रोड्युसर बन्ने चलन छ । कति निर्देशकहरु आफै स्कृप्ट राइटर छन् । उनीहरु दुईरतीन महिनामा स्कृप्ट लेखेर सिध्याउँछन् । कसरी लेखिन्छ ? कस्तो लेखिन्छ ?

अर्को समस्या के छ भने, हामीकहाँ पहिले पैसा खोजिन्छ, अनि कलाकार खोजिन्छ, त्यसपछि स्कृप्ट । जबकी हुनुपर्ने ठिक उल्टो हो । पहिले स्कृप्ट हुनुपर्छ । स्कृप्टले कलाकार डिमान्ड गर्छ । त्यसले बजेट डिमान्ड गर्छ ।

हामीकहाँ स्कृप्ट राम्रो भएन भन्यो भने पैसाको कमि देखाउँछन् । स्कृप्ट लेख्नका लागि कति बजेट चाहियो ? उपन्यास लेख्न त चाहिँदैन ।
वास्तवमा स्कृप्ट राइटरलाई पनि प्राविधिक ज्ञान हुनु आवश्यक छ । उसलाई एडिटिङ, क्यामेरा, साउन्ड सबै कुराको ज्ञान हुनुपर्छ । हामीकहाँ त्यो लेभलको स्कृप्ट संभवत छैन ।

अर्कोतिर फिल्म मेकर्सलाई बडो हतारो छ । एकजनाले म कहाँ स्कृप्ट लिएर आएका थिए । मैले त्यो परिपक्क नभएको बताएर फर्काइदिएँ । अझै चाररपाँच पटक स्कृप्ट मा काम गर्नुपर्छ भनें । तर, त्यसको पन्ध्र दिनपछि नै उनले अर्कै निर्देशक समातेर सुटिङ सुरु गरे ।

मैले बुझ्न सकेको छैन, हामीलाई किन यति धेरै हतारो ? दुई बर्ष, तीन वर्ष लगाएर एउटा राम्रो फिल्म बनाउनु राम्रो कि बर्षाको एउटा फिल्म बनाएर त्यसको नामोनिसाना नहुने गरी काम गर्नु राम्रो ?

प्रविधिमा हामी ढाँटिरहेका छौं

म धेरै साथीहरुको अन्र्तवार्ता हेर्छु । उनीहरु भन्छन्, ‘मैले प्राविधिक रुपमा धेरै राम्रो काम गरें ।’ तर, अहिले पनि हामी प्रविधिमा दरिद्र छौं । हलिउडको दाँजोमा त एक प्रतिशत पनि प्रविधिको स्तर छैन ।

मैले भर्खरै पढेको थिएँ, उनीहरुले प्यारामेट्रिक स्टुडियोमा खिच्न थालिसके । प्यारामेट्रिक स्टुडियो भन्नाले लाइटिङहरु हुन्छ, क्यारेक्टरहरुको एक्टिङ बिचबाट हुन्छ । सबैतिरबाट क्यामेरा लगाइएको हुन्छ । पछाडिबाट यो इमोसनमा के हुन्छ, यताबाट के हुन्छ, सबै खिचिन्छ । भनौं, एउटा क्यारेक्टरलाई सबै कोणबाट कैद गरिन्छ । हाम्रोमा त राम्रो स्टुडियो पनि छैन । सोध्नुहोस् न फिल्मकर्मीहरुलाई, इफेक्ट स्टुडियो छैन । प्रविधिमा हामी ढाँटिरहेका छौं । बलिउडको दाँजामो पनि हामी धेरै पछाडि छौं ।

ठीक छ, उनीहरुले चलाएको जस्तो एलेक्सा, एरी क्यामेरा झिकाइएला । तर, झिकाएर मात्र भयो त ? त्यसले हामी के खिच्छौं, कसरी खिच्छौं, त्यो महत्वपूर्ण हो । खिचेर आउटपुट निकाल्ने कुरामा हाम्रो लिमिटेसन छ ।

त्यसैले हाम्रो फिल्म उद्योगले के बुझ्नुपर्छ भने हामी सबै कुरामा कमजोर छौं । कमजोर छौं, त्यसले हामीले बढी मेहनत गर्नुपर्छ । बढी अध्ययन(अनुसन्धान गर्नुपर्छ । क्षमता विकास गर्नुपर्छ ।

(शिव मुखियासँगको कुराकानीमा आधारित)
अनलाइन खबर

सम्बन्धित खवर