याक्थुङ इतिहास यसरी लेखिनु पर्दछ - Sainokhabar
pin uppinuppin up casinopinup azpin uppinup azpin up azpin-up online casinopin uppin up azerbaijanpin up azerbaycanpin-up oyunupinup loginpinup casinopin up casino indiapin up indiapinup bet indiapin up bet indiapin up indiapin up casinopin up indiapin up kzpin up betpin uppin up betpin up bet зеркалоpin upmostbet azemosbetmosbet casinomostbet azmosbetmostbetmostbet casinomostbet aviatormosbet aviatorмостбет кзmostbet kzmostbet1win kz1win casino1win1 win1win uz
  • शनिबार, मङि्सर ०६, २०८३

याक्थुङ इतिहास यसरी लेखिनु पर्दछ

√युमाहाङ पालुङवा याक्थुङ
🔹 विषय प्रवेश :
विश्वमा एक यस्ताे जाति छ जसलाई अहिले लिम्बु, चाेङ,सुब्बा भनेर चिनिन्छ । तर उनिहरु अाफैले अाफुलाई चिनाउँदा याक्थुङ भनेर सम्बाेधन गर्दछन् । याे जातिकाे छुट्टै भाषा छ । यसलाई याक्थुङ पा:न् भनिन्छ । याे जाति मंगाेल वर्णका हुन्छन् । याे जातिकाे अाफ्नाे छुट्टै लिपि छ । यसलाई याक्थुङ लिपि भनिन्छ । यसलाई सिरिजंगा लिपि पनि भनिन्छ । जुन लिपि विभिन्न कारणले विलुप्त हुन लागेकाे बेला सिरिजंगा भन्ने विद्वान व्यक्तिले पुनरुत्थान गर्दा ज्यान दिनु परेकाेले उहाँकाे सम्मानमा सिरिजंगा लिपि भनिएकाे हाे । याे जातिकाे अाफ्नै विशिष्ट संस्कार र परम्परा छ । उनीहरू प्रकृतिपूजक पनि हुन् । उनीहरू सामानिष्ट पनि हुन् । उनीहरूकाे धर्म युमा धर्म हाे । अहिले अन्य धर्ममा पनि प्रभावित भएका छन् । उनीहरूकाे अनुष्ठान विधिलाई मुन्धुम पनि भनिन्छ । अर्थात् पूजापाठ माैखिक रूपमा माङदेम्वाहरू अर्थात फेदाङमा, येवा, येमा अादिद्वारा गरिन्छ । उनीहरूलाई तुम्याङहरूले नियन्त्रण गरेका हुन्छन । तुम्याङ भनेकाे समाजकाे विद्दत वर्ग हुन । मुन्धुम माङले दिएकाे विश्वास गरिन्छ । माङ भनेकाे ईश्वर हाे । याे मुन्धुम अनुसार उनीहरू प्रकृतिसँगै ईश्वरहरू पनि मान्दछन् । मुन्धुम पूजा अनुष्ठान गर्ने माध्यम मात्र हाेईन । ऐतिहासिक दस्तावेज पनि हाे । यसमा याक्थुङ जातिकाे उत्पतिदेखि लिएर वर्तमान समय र स्थानकाे वर्णन भएकाे हुन्छ । याे मुन्धुम निकै परिस्कृत र वैज्ञानिक पनि छ । तर यसकाे विश्वव्यापी अध्ययन हुन पाएकाे छैन । याे हुन जरुरी छ । तसर्थ विश्वले थाहा पाउनेछ ।
🔹 याक्थुङ जातिकाे बसाेबास स्थान :
याे जाति दक्षिण एशियाली देश नेपालकाे पूर्वी भागमा मुख्य रूपमा बसाेबास गर्दछन् । त्यस्तै भारतकाे पूर्वाेत्तर भाग सिक्किम, दार्जिलिङ, कालिङपाेङ, डुवर्स, सिलगुडि, भुटान, वंगलादेशकाे पश्चिमाेत्तर, भारतकै अासामकाे केही भागमा बस्दछन् । याे क्षेत्र उनीहरुकाे प्राचिनकालदेखिकाे बसाेबास क्षेत्र हाे । याे क्षेत्रलाई याक्थुङ लाजे भनिन्थ्याे । याक्थुङ लाजे भनेकाे याक्थुङहरुकाे देश हाे । याे देशमा याक्थुङहरुकाे छुट्टै राजाहरु थिए । जस्तै प्रख्यात राजाहरु लावनसुनहाङ, कुदुङजापाहाङ, काेचुहाङ अादि थिए । अरु राजाहरु पनि धेरै छन् । याे देश कुनैबेला एकल राजाकाे शासन सत्तामा सञ्चालित हुन्थ्याे त कहिले संघात्मक शासन प्रणालिमा चल्दथ्याे । कहिले अन्य शासककाे मातहतमा पनि पूर्ण स्वायत्ततामा चलेकाे पाईन्छ । यस बारे इतिहासकारहरूले वर्णन गर्न सकेका छैनन् । किनकि याक्थुङ जाति र याक्थुङ लाजेकाे इतिहास अहिलेसम्म कसैले खाेज अनुसन्धान गरेर लेखेकाे छैन । जतिले लेख्ने प्रयास गरे नेपालसँग जाेडेर लेख्ने गर्दछन् । तर नेपालभन्दा प्राचीन देश याक्थुङ लाजेलाई देखाउन सकेका छैनन् । मैले माथि नै भनेझैँ याक्थुङ लाजे नेपालमा मात्र सीमित छैन । भारतभित्र, भुटान र बंगलादेशकाे केही भूभागसम्म रहेकाे छ । अनि भारतकाे याक्थुङहरूले अासामकेन्द्रित, भुटानकाेले भुटानकेन्द्रित, बंगलादेशकाेले बंगालदेश केन्द्रित भएर लेखियाे भने इतिहास नै मिल्दैन । तसर्थ याक्थुङ जातिकाे इतिहास लेख्दा याक्थुङ जातिकेन्द्रित र याक्थुङ लाजेकेन्द्रित भएर लेखिनु पर्दछ ।
🔹 मुन्धुमले याक्थुङबारे के भन्छ ?
मुन्धुमले याक्थुङ जातिकाे उत्पति याक्थुङ लाजेकै फक्ताङलुङ हिमालय अासपास भएकाे व्याख्या गर्दछ । मुन्धुमकाे विकास, याक्थुङ सभ्यताकाे विकास यहीँ क्षेत्रमा भएकाे बताउँछ । यसर्थ मुन्धुमलाई अांशिक विश्वास गरे पनि याे याक्थुङ जातिहरू धेरै पहिलेदेखि नै यही याक्थुङ लाजेमा थिए । त्यहाँवाट फैलिएर टाढा टाढासम्म पुगे । काेही फर्केर अाए । मुन्धुममा पहिलाे मानव मुजिङना मेयङना(खेयाेङना) स्त्री थिईन् । उनीबाट सुसुवेङ्वा लालावेङ्वा छाेरा जन्मियाे । उनकाे छाेराे सुहाङफेवावाट फाङहाङ(नाै भाई माङदेङवा) र अाठ भाईहरू सावायेत्हाङ छाेराहरू भए । सावा येत्हाङहरू नै याक्थुङ भए । यसै बीचवाट अन्य जातिहरू भए भन्ने कथन छ । मुन्धुमले याक्थुङहरूलाई याक्थुङ लाजेकाे खाम्जिरि खाम्वाेङवासा र लुङजिरि लुङवाेङवासा भन्दछ । अर्थात यहीकाे ढुंगा माटाकाे सन्तान । यसर्थ पनि याक्थुङ जातिहरू प्राचीनकालदेखि यही याक्थुङ लाजेमा बसेकाे पाईन्छ । बाहिरवाट अाएकाे पाइँदैन । उनीहरूकाे देश यहीँ याक्थुङ लाजे थियाे । बरू बाहिरबाट काेही काेही अाएर याक्थुङ भएर मिसिएर बसेकाे अनुमान लगाउन सकिन्छ ।
🔹टुङग्याउनी :
अब याक्थुङ जातिकाे इतिहास लेख्दा याक्थुङ लाजे अन्तर्निहित भएर लेख्नु पर्ने हुन्छ । मुन्धुमलाई पनि अाधार मानेर लेख्नु पर्ने हुन्छ । त्यस्तै याक्थुङ जातिकाे कतिपय याक्थुङ लाजे अन्तरनिहित वंशावलीकाे पनि अध्ययन गर्न जरुरत पर्दछ ।
यसरी लेखियाे भने मात्र यथार्थमा याक्थुङ जातिकाे इतिहासलाई न्याय हुनेछ । नत्र अनुमानकाे अाधारमा, विदेशी लेखकले अनुमान गरेर विदेशी लेखककै सन्दर्भ लिएर लेखेकाे अाधारमा गइयाे भने याक्थुङ जाति, याक्थुङ लाजेकाे इतिहास अपूराे हुनेछ साथै कुहिराेकाे काग जस्तै हुनेछ । तसर्थ याक्थुङ जाति र याक्थुङ लाजेकाे बारेमा इतिहास लेखाैं । याक्थुङ सभ्यता, मुन्धुमि सभ्यताकाे वारेमा उजागर गराै । यसरि लेखियाे भने याे याक्थुङ जातिकाे मात्र सम्पति नभएर विश्वकाे नै सम्पति भएर रहने छ ।
यसले पूर्वीय हिमालयनकाे दर्शनलाई पनि स्थापित गर्नेछ । मुन्धुमी दर्शन, युमा धार्मिक दर्शन, याक्थुङ सभ्यता अर्थात ईम्विरी याङथाङवाकाे सभ्यताबाट निस्किएकाे दर्शनले पनि मानव जगतका लागि पनि केही राम्रा सन्देशहरु दिन सक्नेछ । त्यस्तै अब याक्थुङ जातिवाटै स्काेलरहरू निस्कनु पर्दछ । थेसिसहरू, पीएचडीहरू मुन्धुमभित्रकाे विषयहरूमा गर्नु पर्दछ । याक्थुङ जाति, याक्थुङ सभ्यतासम्बन्धि, ईम्विरी याङथाङवा सभ्यता, याक्थुङ हाङ तथा हाङ नीति, माङ तथा माङ नीति, तुम्याङ प्रणाली, थुमिय प्रणाली जस्ता प्रशस्त विषयहरू छन् । यी सबैमा लेख्न थालियाे भने मात्र याक्थुङ जातिकाे वारेमा पूर्ण जानकारी गर्न र गराउन सकिन्छ ।
नाेगेन ।
(लेखकले  ज्ञान यात्राको अभियानमा सो लेख लेखेका हुन् । ज्ञान यात्राको प्रवर्दक अमित थेबेका अनुसार ज्ञान यात्रा एक व्यक्ति, एक दिन र एक ज्ञान उपर केन्द्रित हुनेछ । जीवनमा जुनसुकै विधा र क्षेत्रमा सामान्यदेखि विशिष्ट ज्ञान राखेकाहरूले अरू समक्ष प्रस्तुत गर्नेछन् । थाहा नपाएकाहरू र थाहा पाएकाहरूबीच ज्ञान, अनुभव, सीप र सूचनाको आदानप्रदान हुनेछ । अभियानअन्तर्गत यहाँहरूले संक्षिप्त पोस्ट, तस्वीर र भिडियो क्लिप्समार्फत् आफ्ना कुरा राख्न सक्नु हुनेछ । यस अभियानमा जोडिन हुन सबैलाई आह्वान छ । कवि, कलाकार, सिनेकर्मी, खेलाडी, प्रशासक, स्वास्थ्यकर्मी, राजनीतिज्ञ, शिक्षक, सञ्चारकर्मी, सामाजिक अभियन्ता, गृहिणी या जोसुकै पनि यस ज्ञान यात्रामा सामेल हुन सक्नेछन् ।

लक डाउन समय सबैको सुखद रहोस् । सुरक्षित रहनु होला।)

सम्बन्धित खवर