'ज्ञान-यात्रा'-१६: अनुसन्धानकाे एक विधि - Sainokhabar
pin uppinuppin up casinopinup azpin uppinup azpin up azpin-up online casinopin uppin up azerbaijanpin up azerbaycanpin-up oyunupinup loginpinup casinopin up casino indiapin up indiapinup bet indiapin up bet indiapin up indiapin up casinopin up indiapin up kzpin up betpin uppin up betpin up bet зеркалоpin upmostbet azemosbetmosbet casinomostbet azmosbetmostbetmostbet casinomostbet aviatormosbet aviatorмостбет кзmostbet kzmostbet1win kz1win casino1win1 win1win uz
  • शनिबार, मङि्सर ०६, २०८३

‘ज्ञान-यात्रा’-१६: अनुसन्धानकाे एक विधि

सुबास तेयुङ् याक्थुम्बा

⭕️ FGD : अनुसन्धानकाे एक विधि

✳️ खोज अनुसन्धानका विभिन्न पद्धतिहरुमध्ये ‘फोकस समूह छलफल’ (Focul Group Discussion, FGD) एक हो ।

✳️ अनुसन्धान विसयको समुदाय तह सम्मका अस्पस्ष्टताहरु, समस्याहरु, नयाँ तथा पुराना खोजहरु, अनुभवहरु, विचार तथा विश्लेषणहरुको तथ्याङ्क उद्देश्यमूलक सहभागीहरु (Purposive Participants) बाट लिनको निम्ति फोकस समूह छलफल सम्पन्न गर्ने गरिन्छ ।

✳️ यो मिश्रित पद्धति (Mixed Method)को गुणात्मक अध्ययन (Qualitative Research) को लागि धेरै उपलब्धिमूलक हुन्छ ।

💠 कसरी FGD सम्पन्न गर्ने?

1. खोज बिसयको विशेष अध्ययन सम्बन्धी भरसक समान ज्ञान भएका (उमेर, विचार राख्न सक्ने क्षमता भएका आदिलाइ ध्यानमा राखेर) 6 – 8 वा 5 – 10 जना सहभागी जम्मा गर्ने।
2. छलफल मोडरेटर र बुँदा टिपोट गर्ने (note-taker) अध्ययन टिमद्वारा सन्चालन गरिन्छ, गर्ने।
3. मोडरेटरले उक्त छलफलको लागि पूर्व तयारी गरेको (12 -15 वटा स्पष्ट, छोटा गुणात्मक (qualitative) प्रश्नहरु सहितको) छलफल कुञ्जि (Discussion Guide) अनुसार निम्न तरिकाले छलफल सम्पन्न गर्ने:

सहभागीहरु बसिसकेपछि, छलफल प्रारम्भ गर्ने । (Introduction)

– (मोडरेटर) ले सहभागिताक लागि धन्यवाद दिने, स्वागत गर्ने ।
– आफनो परिचय दिने ।
– बुँदा टिपोट गर्नेहरुलाई चिनाउने ।
– अध्ययनको उद्देश्य बताउने ।
– छलफल सम्पन्न गर्ने तरिका बताउने । (विशेषगरी एउटै प्रश्न सबैलाइ सोधिने, तर सबैले उत्तर अनिवार्य दिनु नपर्ने, एकजना सहभागीले      आफ्नो धारणा राखिसकेपछि मात्र अर्को सहभागीले बोल्नुपर्ने कुराहरु बताउने)
– छलफलले लिने समय बताउने ( 60 – 90 मिनेट) ।
– छलफलको गोपनीयताबारे अनुरोध गर्ने ।
– सहभागिताको लागि अनुमति लिने ।
– छलफलको अडियो, भिडियो रेकर्डका लागि अनुमति लिने ।

परिचयात्मक चरण सुरु गर्ने

– सहभागीहरुको परिचय लिने (नाम, ठेगाना) वा मोडरेटरले नै परिचित गराएर छलफलका लागि आसनग्रहण गराउने ।

त्यसपछि,

उठाउनी प्रश्नहरु (Opening Questions) (बढीमा 2 वटा) (3-5 मिनेट)

– उठाउनी प्रस्नहरु सहभागीहरुलाई सहज हुने, सबैले भन्न सक्ने विसयवस्तुसँग सम्बन्धित सामान्य कुरा हुनुपर्छ । यो प्रश्न सहभागीहरुलाई एकआपसमा सहजता निर्माण गर्ने हुनुपर्छ ।

परिचयात्मक प्रश्नहरु (Introductory Questions) (10-15 मिनेट)

– परिचयात्मक प्रश्नहरु सामान्य विषयकेन्द्रित र विशेषगरी अध्ययन मुद्दामा सहभागीहरुको ध्यान केन्द्रित गर्ने खालको हुनुपर्छ ।
– मोडरेटरले निकै संख्यामा परिचयात्मक मूल प्रश्नलाइ पूर्णता दिने प्रश्नहरु तयार गरेको हुनुपर्छ, ताकि यसले सहभागीहरुको व्यापक प्रतिकृयाको लागि उत्साह थपोस् ।

मुख्य प्रश्नहरु (Key Questions) (30-45 मिनेट)

– मुख्य प्रस्नहरु अध्ययनको उदेश्यहरु प्राप्त गर्ने किसिमको हुनुपर्छ ।
– छलफल कुञ्जिमा तयार पारिएका लगभग दुइ तिहाई मुख्य र फल्लोअप प्रश्नहरु, चेकलिस्ट हेर्दै एकपछि अर्को गरी सोध्दै उत्साहजनक प्रतिक्रिया प्राप्त गर्नुपर्छ ।
– अन्तरमुखी सहभागीहरुलाइ प्रोत्साहित गर्दै फरक विचारहरु आए सहर्ष सम्मान गर्ने ।
– मुख्य प्रश्नहरु अध्ययनकाे प्रमुख विषयहरु भएकोले, विषयवस्तुको गहिराइसम्म पुग्नु पर्छ र सोहीअनुरुपका लामाछोटा आवसश्यकता अनुरुपका तयारी प्रश्नहरु सोध्न सकिन्छ ।

विसाउनी प्रश्नहरु (Closing Questions) (15-20 मिनेट)

– छलफल अन्त्यतिर उन्मुख भएको जानकारी गराउँदै, छलफल गरिएका विषयवस्तुहरुको सारांश प्रस्तुत गरेर सहभागीहरुलाई पुनरावलोकन गराउनु पर्छ ।
– तेस्तैगरी सम्बन्धित विषयवस्तुसम्बन्धी सहभागीहरूको सल्लाह सुझाव लिन सकिन्छ।
– छुटपुट विषयहरु बाँकी रहेमा त्यसलाइ पूर्णता दिनुपर्छ।
– लिखित दस्तावेज, डाटा भर्ने, मिलाउनु परेमा ती कामहरु पुरा गर्नु पर्छ।
– सहभागीहरुको केहि प्रश्न छ कि भनि सोधपुछ गर्दै, सहभागी भएकोमा धन्यवाद दिँदै छलफल समापन गर्नुपर्छ।

यसरी तथ्याङ्क संकलन गरिसकेपछि ‘फोकस समूह लेखन विधि’ Focus Group Writing Methods अनुरुप विश्लेषण गरी लिखित रुपमा शोधग्रन्थ तयार पारिन्छ ।

धन्यवाद ।

Source: Monique M. Hennink’s FOCUS GROUP DISCUSSION published by OUP.

-फेदाप, सोल्मा (तेह्रथुम)

(लेखकले ज्ञान यात्राको अभियानमा सो लेख लेखेका हुन् । ज्ञान यात्राको प्रवर्दक अमित थेबेका अनुसार ज्ञान यात्रा एक व्यक्ति, एक दिन र एक ज्ञान उपर केन्द्रित हुनेछ । जीवनमा जुनसुकै विधा र क्षेत्रमा सामान्यदेखि विशिष्ट ज्ञान राखेकाहरूले अरू समक्ष प्रस्तुत गर्नेछन् । थाहा नपाएकाहरू र थाहा पाएकाहरूबीच ज्ञान, अनुभव, सीप र सूचनाको आदानप्रदान हुनेछ । अभियानअन्तर्गत यहाँहरूले संक्षिप्त पोस्ट, तस्वीर र भिडियो क्लिप्समार्फत् आफ्ना कुरा राख्न सक्नु हुनेछ । यस अभियानमा जोडिन हुन सबैलाई आह्वान छ । कवि, कलाकार, सिनेकर्मी, खेलाडी, प्रशासक, स्वास्थ्यकर्मी, राजनीतिज्ञ, शिक्षक, सञ्चारकर्मी, सामाजिक अभियन्ता, गृहिणी या जोसुकै पनि यस ज्ञान यात्रामा सामेल हुन सक्नेछन् ।

लक डाउन समय सबैको सुखद रहोस् । सुरक्षित रहनु होला।)

सम्बन्धित खवर