मेन्जो सेन्जो : कोभिड-१९ र यसको सेरोफेरो - Sainokhabar
pin uppinuppin up casinopinup azpin uppinup azpin up azpin-up online casinopin uppin up azerbaijanpin up azerbaycanpin-up oyunupinup loginpinup casinopin up casino indiapin up indiapinup bet indiapin up bet indiapin up indiapin up casinopin up indiapin up kzpin up betpin uppin up betpin up bet зеркалоpin upmostbet azemosbetmosbet casinomostbet azmosbetmostbetmostbet casinomostbet aviatormosbet aviatorмостбет кзmostbet kzmostbet1win kz1win casino1win1 win1win uz
  • शनिबार, मङि्सर ०६, २०८३

मेन्जो सेन्जो : कोभिड-१९ र यसको सेरोफेरो

√विजय लुम्फुङ्वा लिम्बु
म बेलायत आएपछि सबै भन्दा धेरै धरानको भेट्ने साथी भनेको अमीत थेवे नै हो । हामी दुवै केन्टमा छौं अनि मेरो कार्यालय अमितकै शहर आसफोर्डमा छ । सायद धरानमा रहँदा देखिकै राजनीतिक र सामाजिक गतिविधिमा समान उद्देश्य र क्रियाकलापमा सहभागी भएकोले होला । उनीसँग गफगाफ गर्नु मज्जा आउँछ । कहिले विगतको कुरा गरेर आनन्द लिन्छौं त कहिले समसामयिक विषयमा ।
आजभन्दा एक हप्ता अगाडि होला अमितजी र मेसेन्जरमा गफ गर्ने मौका मिलेको थियो । गफ धेरै त अहिलेको महामारी कोभिड-१९ को नै थियो । अमितजी आफैँ पनि लकडाउनमा हुनुहुन्थ्यो भने म पारिवारिक सेल्फ आइसोलेसनमा थिएँ । किनकि मेरी श्रीमतीलाई दुई हप्ता अगाडि रुघाको लक्षण देखिएको थियो जुन कारणले गर्दा श्रीमतीको कार्यस्थल विलियम हार्भी अस्पतालको सल्लाहमा हामी परिवारै आइसोलेसनमा थियौं । अनि म आफैँ घरबाट नै कार्यालयको काम गरिरहेको थिएँ । त्यसैले गफगाफको मौका थियो नै ।
खासमा दुईवटा विषयमा हाम्रो गफगाफ भएको थियो । पहिलो बेलायतमा कोरोनाको संक्रमण किन धेरै र अर्काे कोरोनाले पारेको आर्थिक राजनीतिक प्रभाव ।
बेलायत र कोभिड-१९ :
विश्वमा पहिलो कोरोनाको भाइरस चीनमा १७ नाेभेम्बर २०१९ मा पत्ता लागेको थियो भने बेलायतमा पहिलो कोभिड-१९ को पहिलो केस जनवरी २०१९ मा पहिचान गरिएको थियो । डिसेम्बर, जनवरी र फेब्रुअरीमा चीनमा महामारीको रूप लिएको थियो । सो अवधिसम्म बेलायतको जनजीवन सामान्य नै थियो भने सरकारले खासै तयारी गरेको थिएन । मानिसहरूको भीडभाड उस्तै थियो पार्क, रेलमार्ग, बस तथा सपिङमलहरुमा । बेलायत सरकारले लकडाउनको घाेषणा २३ मार्च २०१९ बाट सुरु गर्‍यो । अत्यावश्यक सेवाहरू देखि बाहेक सबै कुरा बन्द गरेको छ । यति हुँदाहुदै पनि बेलायतमा कोभिड-१९ बाट हुने मृत्युहरूको संख्या दिनहुँ बढिरहेको छ । त्यस विषयमा निक्कै लामो कुराकानी भयो । अमितजीले भन्नु भयो -“ बेलायत सबै भन्दा बढी औसत आयु हुने मुलुकमा पर्दछ । यस देशको औषत आयु ८१.१७ बर्ष छ र अहिले जति पनि मानिसहरु मरिरहेका छन् । सबै बढी उमेरका र एकभन्दा बढी संक्रमणले ग्रस्त मानिसहरु छन् ।” हुन पनि हो, यहाँ सिनियर सिटिजनहरूका लागि केयरहोमहरू बढी छन् । उनीहरूमध्ये कति केयर होममा बस्छन् भने कतिपय एक्लै भएपनि आफ्नै घर वा फ्ल्याटमा बस्छन् ।
अहिले सम्मको बेलायतको कोभिड-१९ को केसलाई हेर्ने हो भने लण्डन र आसपासको क्षेत्रका धेरै छन् यसको मतलब मानिसहरूको भीडभाड, आवतजावत र चहलपहल बढी हुने क्षेत्रमा यो संक्रमण देखिएको छ । लण्डनको अण्डर ग्राउण्ड ट्युब, पार्क, बस र खुल्ला क्षेत्रहरूमा मासिनहरूको भीडभाड बेलायतको सरकारले स्टे एट होम र दुई मिटरको सामाजिक दूरी कायम गर्ने घाेषणा गर्दा पनि यथावत नै थियो । त्यसैले यो संक्रमण लण्डन वरिपरि नै बढी हुने भयो । बेलायत सरकारले मार्च २३ मा घाेषणा गरेको लक डाउनलाई पनि स्थानीय मानिसहरूले उति साह्रो पालना गरेको देखिएको थिएन । बेलायतजस्तो लोकतान्त्रिक मुलुकमा सरकारले नै बन्दाबन्दीको घाेषणा गर्दा वास्तवमा नै यहाँका नागरिकहरूको जनजीवन अस्तव्यस्त हुने नै भयो । मेरो कार्यालयको सहकर्मी केनले भनेका थिए -“ मेरो जीवनमा पहिलो चोटी यस्तो अनुभव गरेको छु । बन्दाबन्दीमा बस्दा आफैँ कैदीजस्तो महसुस भई रहेको छ ” । हुन पनि प्रधानमन्त्री वोरिस जोनसनले बन्दाबन्दीको घोषणा गरकै भोलि पल्ट स्थानीय मानिसहरू समुन्द्र विच, पार्कहरूमा उत्तिकै डुलिरहेको, हिँडिरहेको समचारहरू आई रहेको थियो । फेरि यति नै बैला सधैँ विग्रिने मौसम बेलायतमा न्यानो घाम लागिरहेको छ जसले स्थानीय मानिसहरूलाई उत्तेजित बनाउने काम गरेको छ । हामी नेपालीको लागि बन्द एक समय जीवन पद्धति नै थियो । नेपालमा हुने नेपाल बन्दको अनुभवले आज यहाँ काम गरिरहेको छ भनेर अमित र म हाँस्यौं पनि । यहाँ बेलायतमा कोभिड-१९ लाई रोकथाम र उपचारमा बेलायत सरकारले तयारी अलिक ढिलो गरेको कुरामा चर्चा भयो । खास गरी अस्पतालको निर्माण, पीपीइको सप्लाई र सर्वसुलभ परीक्षण । पहिलो कोभिड-१९ उपचारको अस्थायी अस्पताल नाइटिङगल अस्पताल लण्डन अप्रिलको पहिलो साताबाट मात्र सुरुवात भइरहेको छ भने समग्र बेलायतमा एनएचएससँग ९ देखि १० हजार भेन्टिलेटर मात्र छ भने कोभिड-१९ उत्सर्गमा पुगेको अवस्थामा ३०००० भेन्टिलेटर चाहिन्छ भनेर विज्ञहरूले भनेका छन् । त्यसरी नै अग्रपंत्तिमा काम गर्ने डाक्टर, नर्स, हेल्थकेयर असिस्टेन तथा अन्य सहयोगी कर्मचारीहरूलाई पर्याप्त पीपीई नभएको अवस्था बारम्बार सञ्चारमाध्यममा आइरहेको थियो । मलाई के लाग्यो भने उत्पादन र बजार व्यापारीहरूको नाफाका लागि छाडिदिँदा स्वास्थ्य र जनजीविकासँग प्रत्यक्ष सरोकार राख्ने कुराहरूको अभाव हुँदो रहेछ । त्यसरी नै बेलायतजस्तो व्यवस्थित स्वास्थ्य संरचनामा पनि अक्सिजनको अभावले अस्पतालमा नयाँ भर्ना बन्द, पीपीइको अभाव र कोभिड परिक्षणलाई कीटको अभावमा सीमीत गरेको देख्दा हाम्रो नेपालको हालत कस्तो होला भनेर पनि चर्चा भयो । अमितजीले भन्नु भयो, – “नेपाल अहिले स्टेज एक हुँदै दुईमा गएको छ , दुईदेखि स्टेज तीनमा टेक्यो भने नेपालको स्वास्थ्य संरचनाले कोभिड १९ थेग्न सक्दैन ” । हुन पनि हो सिटामोल पनि सहज उपलब्ध नहुने हाम्रो स्वास्थ्य संस्थामा अहिले महामारी बेलामा पनि राजनैतिक नेतृत्व भ्रष्टाचारमा गर्नमा नै व्यस्त छन् । धन्न अहिलेसम्म नेपालमा संक्रमण दर समुदायसम्म धेरै फैलिएको छैन । बेलायत अहिले पनि यसलाई नियन्त्रण गर्न संघर्षरत छ तर पनि संक्रमण दर र मृत्युदर दैनिक रूपमा बढिरहेको छ । अहिले बेलायतका प्रधानमन्त्रीपनि कोभिड-१९ को संक्रमणको कारण अस्पताल भर्ना भएर डिस्चार्ज भएका छन् ।
विश्वको २०६ भन्दा बढी देशहरूमा यो संक्रमण देखिएको छ भने यस महामारीले कुनै राष्ट्रियता, जात, लिङ्ग र वर्ग नभनी सबैलाई गम्भीर असर गरेको छ । यो कोभिड-१९ ले सबै देशको आर्थिक, साँस्कृतिक र राजनीतिक जीवन पद्धतिमा गम्भीर असर गरेको छ । यस विषयमा पनि निकै चर्चा भयो ।
पूर्वीय शक्तिको उदय :
विश्वको आर्थिक र राजनीतिक क्षेत्रमा औधोगिक क्रान्ति पछाडि जहिले पनि पश्चिमा मुलुकको प्रभाव रहिआएकोछ । विकास भनेको नै पश्चिमीकरण हो भन्ने थियो । तर कोभिड १९ को महामारीले यस दिशालाई परिवर्तन गर्ने संकेत गरेको कुरा पनि अमितजी र मेरो कुरा भयो । मैले भनेँ विश्व राजनीतिमा अब चीनले पखेटा फिजायो । कोभिड-१९ को नियन्त्रण, विश्व बजारमा भेन्टिलेटर, माक्स, टेस्ट किट र पीपीइको उत्पादन र वितरण अनि अनुसन्धनात्मक र चिकित्सकीय सहयोगले चीनले विश्व राजनीतिमा प्रभाव जमाउनेछ । त्यसरी नै अब यूरोप सबै होइन भन्ने पनि प्रमाण भयो । अमितजीले थप्नु भयो, – “उदारवाद अब रक्षात्मक अवस्थामा देखियो । अमेरिकाको आफैँमा विश्व नेतृत्व क्षमतामाथि प्रश्नचिन्ह देखिएको छ । यूरोप विभक्त छ ।” हुन पनि डोनाल्ड ट्रम्पको मूर्खताले लाखौं अमेरिकी जनतालाई मृत्युको मुखमा धकेलिदियो भने अर्थतन्त्र तहसनहस बनाइदियो । अहिले यूरोपेली देशहरू आफ्नै देशभित्र कोभिड-१९ नियन्त्रण गर्न संघर्षरत छन् । त्यसैले युरोपियन युनियनले साझा कार्यक्रम पनि बनाउन सकेन । बरु दक्षिण कोरिया, ताइवान र चीनले यस महामारीलाई व्यवस्थित गर्दै गईरहेको देख्न सकिन्छ । मैले भनेँ – “कोभिड-१९ को महामारीले सबैभन्दा ठूलो पाठ चाहिँ स्वास्थ्य संस्था सरकारी हुनुपर्दाे रहेछ र राज्यले स्वास्थ्य र जनजीविकाको सवाललाई सरकारी नियन्त्रणमा राख्नु पर्दाे रहेछ ”।
नेपालमा पनि नीजि अस्पतालहरूले कोभिड-१९ काे लक्षण भएका व्यक्तिहरूको उपचार नगरेको समचारहरू आएको थियो । यसमा अमितजीको सहमति देखियो ।
आदिवासीवादको कुरा :
यस बीचमा कोभिड-१९ फैलिनुमा पूँजीवादको उदय, प्रभाव र विश्वव्यापीकरणको कारण पनि हो भन्ने कुरा मैले राखेँ । अमितजीले पनिभन्नु भयो, “आदिवासीहरूले आगन्तुकहरूलाई प्रवेश निषेध त्यसै गरेको होइन रहेछ, रोगबाट बच्न पनि रहेछ ।” उहाँले थप्नु भयो, – “आदिवासीवाद प्रकृति र प्राकृतिक नियमसँग अत्यन्त नजिक हुन्छ त्यसैले पनि यस किसिमको महामारीबाट टाढा राख्दछ ” । हुनपनि कोरानाखभाइरसको कसरी शुरुवातभयो भन्ने कुरा विवादमा नै छ तर पनि वनजंगलको नाश, ओजनतहको नाश, जनवारको मासुको जथाभावी व्यापार र क्लाइमेट चेञ्ज आदि कुराहरूको कुनै न कुनै प्रभाव छ भन्ने देखिन्छ । वास्तवमा पूँजीवाद वा साम्यवादले विकासको नाममा विनास र संकट मात्र ल्याएका छन् । त्यसैले अमेरिकी विद्घान नोअम चोम्स्कीले अबको मानव समुदायलाई आदिवासीले मात्र बचाउन सक्छन् भनेर उदघाेष गरेका छन् ।
दैनिक व्यवहारमा परिवर्तन :
यस्ता महामारीले पनि मानिसको दैनिक जीवनशैलीमा परिवर्तन गर्ने रहेछ भन्ने कुरा चर्चा भए । जस्तै प्रिन्स चार्ल्सले हात मिलाउनका सट्टा नमस्ते गर्नुलाई धेरैले रामाइलो मानेर सामाजिक सञ्जालमा चर्चा भएको छ । हाम्रो खानपान, उठबस र आवतवावतमा पनि यसले परिवर्तन गर्ने देखिन्छ । अमितजीले भन्नु भयो – “पूर्वीय खानपान र उठबस कोभिड-१९ का लागि तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित देखियो ” । हुन पनि हो । हामी नेपालीहरू साबुनपानीको मात्रा धेरै प्रयोग गछौं, हामी अदुवा लसुन आदि बढी खान्छौं । त्यसरी नै धेरै घुमघाम गदैनौं । तर मैले थपें – “हाम्रो पूर्वीय संस्कृतिमा हामी संयुक्त परिवारमा बस्छौं जस्ले गर्दा एकमा संक्रमण भयो भने धेरैमा सर्ने सम्भावान हुन्छ ।” तर यसलाई नियमित हात धुँदा, सामाजिक दूरी र आइसोलेसनको माध्यमले रोकथाम गर्न सकिन्छ भनेर अमीतजीले भन्नु भयो । यसरी नै मैले भने कोभिड-१९ रोकथामको सबै सूचना पालना गर्न सके पनि अनुहार नछुने कुरा चाहिँ गाह्रो रहेछ । अमितजी हाँस्नुभयो र भन्नु भयो,- “नानीदेखि लागेको बानी हो नि त ।”
यसरी छोटो कुराकारीमा एउटै कुरोको विविध पक्षहरू माथि गफगाफ भयो । स्टे सेफ स्टे एट होम भन्दै विदावारी भइयो ।

सम्बन्धित खवर