समुदायले बहस नगरेको आयाम: लोकसेवा - Sainokhabar
pin uppinuppin up casinopinup azpin uppinup azpin up azpin-up online casinopin uppin up azerbaijanpin up azerbaycanpin-up oyunupinup loginpinup casinopin up casino indiapin up indiapinup bet indiapin up bet indiapin up indiapin up casinopin up indiapin up kzpin up betpin uppin up betpin up bet зеркалоpin upmostbet azemosbetmosbet casinomostbet azmosbetmostbetmostbet casinomostbet aviatormosbet aviatorмостбет кзmostbet kzmostbet1win kz1win casino1win1 win1win uz
  • शुक्रबार, असार २९, २०८१

समुदायले बहस नगरेको आयाम: लोकसेवा

मचिन्द्र थलङ

लोकसेवाको अर्थ जनताको सेवा हो , रास्ट्र सेवा हो । रास्ट्र सेवा गर्ने अवसर करोडाै नागरिक मध्ये केही सयले मात्र हरेक बर्ष अवसर पाउने गर्छन । अर्थात् यसपालि ७०० जत्तिको अफ़िसर कोटामा झण्डै ३० हज़ारले प्रतिस्पर्धा गरे , जुन ३० हज़ार मध्ये ७०० जनाले मात्र रास्ट्र सेवा गर्ने अवसर पाउनेछन् । तर २९,३०० जनाले रास्ट्र सेवाका लागि अर्को बर्ष कुर्नुपर्ने छ , वा अन्य पेशातिर लाग्नुपर्ने छ ।

लोकसेवा र समुदाय

नेपालको स्थिति हेर्ने हो भने सबैभन्दा धेरै Brain drain हुने जाति भनेका राई / लिम्बु / मगर र गुरुङ हो भन्दा अन्यथा नहोला ।यो समुदायमा लाहुर जाने प्रथाले ज़रा गाड़ेको छ । SLC वा SEE पछि सबैभन्दा राम्रा दिमाग र स्वास्थ्य भएका युवाहरू लाहुर जानका लागि धरान र पोखरा तिर हान्निने गर्छन् । हाम्रो समुदायमा लाहुरे पेशा नै सर्वश्रेस्ठ पेशा हो भन्ने मानकता स्थापित हुन गएको छ । यसले गर्दा यी समुदायको नेपालको प्रशासन मा आफ्नो उपस्थिति एक़दमै कमज़ोर छ । तर लाहुरेमा चै आफ्नो अवस्था मजबुतै होला । हाम्रो समुदायमा
लोकसेवाको चर्चा कमै हुने गर्छ । त्यो बाहेक बरु व्यापार व्यवसाय लाहुरेको बढ़ी चर्चा हुने गर्दछ । सायद एसकै परिणाम हुनु सक्छ , हाम्रा गाउँ वस्तीमा प्रतेक घरमा लाहुरे छन् तर रास्ट्रसेवक CDO , राजदूत सचिबुव , आइजीपी ,सेनापति भएका व्यक्तिहरू औलामा गनिने छन । अझै पनि समुदायमा लोकसेवा के हो भन्ने ज्ञान / चेतनाको अभाव देखिन्छ ।

लोकसेवा र राज्य 

राज्य संचालन मुख्य गरी २ खालका व्यक्तिहरूले गर्दछन् । एउटा भनेको Elected official हो भने दोश्रो भनेको Selected official हुन । elected Official अस्थाई हुन्छन भने selected official स्थाई हुन्छन । selected official भएर राष्ट्र सेवा गर्ने तथा शासन संचालनको साझेदार हुने एऊटै उपाय लोकसेवाको अध्ययन मात्र हो । हाम्रो समुदायमा जागिर भनेको पैसा कमाउनु मात्र हो , पेटपालन मात्र हो भन्ने संकुचित धारणा बढ़ी देखिन्छ । तर जागिर भनेको राज्यमा आफ्नो जातिको वर्चस्व स्थापित गर्नु पनि हो । भन्ने कुरा भुलिराखेका हुन्छौं ।

राज्य सधैंभरी लोककल्याणकारी हुन्छ भन्ने कुरोको सुनिश्चितता कहिले पनि गर्न सकिन्दैन । त्यसैले यदि राज्यका निकायहरूमा आफ्नो जातिको बर्चस्व छ भने भोलि राज्य अनुदार भएको खण्डमा त्यस्ता अनुदारवादी राज्यको विरुद्धमा विद्रोह समेत गर्न सकिन्छ । विश्वमा
यस्ता उदाहरणहरू पनि प्रसस्त छन ।

लोकसेवा र आवश्यक़ योग्यता

SLC पास देखि डिग्री सम्म योग्यता भएका जो कोहिले विभिन्न पद खर्दार, सुब्बा, अधिकृत लगायतका पदमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्छन् ।  मुदायमा डाक्टर , ईञ्जिनियर , पाइलोट मात्र उम्दा जागिर हो भन्ने गलत धारणा छ । ती विषय पढाउन सक्ने हैसियत नभएका अभिभावक र बिध्यार्थीहरूमा नैराश्यता भई बेलैमा खाड़ीतिर भास्सिने प्रवृति पनि छ । तर वास्तवमा सामान्य आर्थिक स्थितले पढन सकिने IA , BA ,MA
BBS , I.Ed , B.ed , M.Ed जस्ता विषय पढ़ेपनि लोकसेवामा प्रतिस्पर्धा गरि उम्दा रास्ट्रसेवक , प्रशासक बन्न सकिने प्रचुर सम्भावना छ ।

लोकसेवाको तयारी कहाँ गर्ने ?

समुदायका ८०% ले लोकसेवा कहाँ तयारी गर्ने  भन्ने कूरा नै थाहा नहुन सक्छ । वास्तबमा नेपालमा लोकसेवा तयारी गराउने भूमिगत निजी विश्वविद्यालयहरू रहेका छन । जहाँ वर्षभरि लोकसेवा पढ़ने बिध्यार्थीहरूको भीड लाग्ने गर्छ । मुख्य गरि बागबजारका NAME, MPA , APEX तथा बानेस्वोरको COLOMBIA ACADEMY लाई लोकसेवा पढ़ाई हूने UNDERGROUND UNIVERSITY को रुपमा लीन सकिन्छ । तर ती ठाऊँमा गएर पढ्नै पर्छ भन्ने चाहिँ छैन, अरु ठाऊँमा पढेर वा एक्लो प्रयासबाट , वा लोकसेवाको बिभिन्न अनलाईन प्याकेज खरिद गरेर वा बिभिन्न पेज तथा Youtube हेरेरपनि लोकसेवाको अध्ययन गर्न सकिन्छ । लोकसेवाको तयारिले अन्य शिक्षक सेवा, संस्थान लगायतको कोर्ष पनि लगभग कभर गर्ने गर्दछ ।

लोकसेवा कहिले खुल्छ ?

लोकसेवा लगभग बर्षभरि नै खुल्ने र परीक्षा संचालन हूने गर्दछ । निजामति सेवा , सेना, प्रहरी, संस्थान लगायतमा बर्षभरिनै भर्ना / छनौट / परीक्षा / सिफ़ारिस तथा नियुक्ति पदस्थापननको काम भईरहेको हुन्छ । यस्को लागी लोकसेवाले प्रकाशन गर्ने पात्रो हेर्नू पर्दछ । अथवा www.psc.gov.Np मा log on गरेर लोकसेवा सम्बन्धि सम्पूर्ण जानकारी प्राप्त गर्न सकिन्छ ।

लोकसेवाको महत्व

लोकसेवाको महत्व त माथी पनि उल्लेख गरि सकिएको छ । लोकसेवा एक अवसरको खानी हो । हुनु त एकचोटी लोकसेवा पास  सकेपछि जीवन सुरक्षित हूने त छँदै छ । त्यहाँभित्र हुने तालिम / वृत्ति विकास / छात्रवृतिका अवसरले व्यक्तित्व विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका ख़ेल्दछ । देश विदेशको ज्ञान हासिल गर्न सकिन्छ । विदेश गएर ऊच्च शिक्षा हासिल गर्ने अवसर समेत प्राप्त हुने गर्दछ । लोकसेवाको सफलतापछि देशका विभिन्न अड्डाअद्वालत तथा अन्य सरकारी संरचनामा बसेर उम्दा नीति तथा कानून बनाउने कार्यमा सरिक भई राष्ट्रको सेवा गर्ने अवसरहरू प्राप्त हुने गर्दछ । राज्यले तोकेका / संविधान कानूनले दिएका क़ानूनी अधिकारको प्रयोग गर्ने अवसर प्राप्त हुन्छ ,तेस्सैले त
कर्मचारीतन्त्रलाई ‘सजीव संविधान’ को रुपमा समेत व्याख्या गर्ने गरिन्छ ।

अब के गर्ने ?

समुदायमा लोकसेवा प्रतिको जागरण ल्याउनु पर्दछ । लोकसेवा के हो ? भन्ने कुरा राम्ररी बुझाऊनु सक्नुपर्दछ । लोकसेवामा आफ़ना सन्ततिहरूलाई प्रेरित गर्नुपर्दछ ।लोकसेवा पास गरेपछिका अवसरको बारेमा राम्रो जानकारी दिई ऊनीहरूलाई उत्प्रेरित गर्नुपर्दछ ।र हाम्रा सामाजिक संघ – संस्थाहरुले पनि लोकसेवा सम्बन्धिका Orientation / कक्षा / प्रशिक्षण संचालन गर्नुपर्दछ । भलै चुम्लुङले २०७३ सालमा ३३ जनाको लागि लोकसेवा क्लास नि:शुल्क संचालन गरेको थियो । तर अहिले रोकिएको छ । यो दुःखद पक्ष हो । आऊँदो दिनमा लोकसेवाका कार्यक्रमहरूलाई किराँत राई यायोखाले जस्तै निरन्तरता दिनु पर्दछ ।’ अर्कों कूरा सामाजिक संस्थाहरूले – मुन्धुम / दर्शन / सांस्कृति / भूमि / गीत -संगीत / साहित्य / नाटक /फ़िल्म / तथा  राजनीतिक आयाम हरूको निक्कै बहस तथा कार्यक्रमहरू संचालन गर्ने गरेको देखिन्छ । तर एक महत्वपूर्ण बिषय लोकसेवा अर्थात प्रशासनिक आयामको बहस तथा प्रचार प्रसार न्यून मात्रामा मात्र हूने गरेको छ ।
आउन्दो दिनमा लोकसेवा अर्थात प्रशासनिक आयामलाई सशक्त रुपमा अगाड़ि ल्याउनु पर्दछ ।

– Thank Q

धन्यवाद ।

लेखक प्रदेश नम्बर एक सुनसरी जिल्ला देवानगञ्ज गाउँपालिकाका प्रशासन अधिकृत हुन् ।

(लेखकले ज्ञान यात्राको अभियानमा सो लेख लेखेका हुन् । ज्ञान यात्राको प्रवर्दक अमित थेबेका अनुसार ज्ञान यात्रा एक व्यक्ति, एक दिन र एक ज्ञान उपर केन्द्रित हुनेछ । जीवनमा जुनसुकै विधा र क्षेत्रमा सामान्यदेखि विशिष्ट ज्ञान राखेकाहरूले अरू समक्ष प्रस्तुत गर्नेछन् । थाहा नपाएकाहरू र थाहा पाएकाहरूबीच ज्ञान, अनुभव, सीप र सूचनाको आदानप्रदान हुनेछ । अभियानअन्तर्गत यहाँहरूले संक्षिप्त पोस्ट, तस्वीर र भिडियो क्लिप्समार्फत् आफ्ना कुरा राख्न सक्नु हुनेछ । यस अभियानमा जोडिन हुन सबैलाई आह्वान छ । कवि, कलाकार, सिनेकर्मी, खेलाडी, प्रशासक, स्वास्थ्यकर्मी, राजनीतिज्ञ, शिक्षक, सञ्चारकर्मी, सामाजिक अभियन्ता, गृहिणी या जोसुकै पनि यस ज्ञान यात्रामा सामेल हुन सक्नेछन् ।

लक डाउन समय सबैको सुखद रहोस् । सुरक्षित रहनु होला।)

सम्बन्धित खवर