१३४ औं जन्मजयन्ती : समाज सुधारक राष्ट्रिय विभुति फागुनन्द - Sainokhabar
pin uppinuppin up casinopinup azpin uppinup azpin up azpin-up online casinopin uppin up azerbaijanpin up azerbaycanpin-up oyunupinup loginpinup casinopin up casino indiapin up indiapinup bet indiapin up bet indiapin up indiapin up casinopin up indiapin up kzpin up betpin uppin up betpin up bet зеркалоpin upmostbet azemosbetmosbet casinomostbet azmosbetmostbetmostbet casinomostbet aviatormosbet aviatorмостбет кзmostbet kzmostbet1win kz1win casino1win1 win1win uz
  • बिहिबार, जेठ १७, २०८१

१३४ औं जन्मजयन्ती : समाज सुधारक राष्ट्रिय विभुति फागुनन्द

फिपराज बेघा
झापाको दमक पूर्वको सहरमा औलामा गनिन्छ । जहा निकै चर्चा कमाएको ठाउँ हो, फाल्गुनन्द चोक । दमकमा मात्र दुईवटा फाल्गुनन्दको शालिक छ । एउटा फाल्गुनन्द चोकमा, अर्को बेलडागीमा । फाल्गुनन्द चोक भेल्लिने ठाउ हो । तिनै चोक र शालिकको शालिनता छ । अहिले चोक र शालिक मात्र होइन, राष्ट्रिय बिभुति फाल्गुनन्द लिङ्देनको १३४ औं जन्मजयन्तीको चुलिदो छ, चर्चा ।
कार्तिक २५ गते आइतबार किरात धर्म दर्शनदाता, समाज सुधारक मुहिङ्गुम अङ्सीमाङ फाल्गुनन्द लिङ्देन १३४ औं जन्मजयन्ती । यो जयन्ती किराती समुदायले धुमधामले मनाउने गर्दछन् । मुगिहुम अङ्सिमाङ फाल्गुनन्द लिङ्देनले समाज सुधारमा पुर्याउनु भएको यागदानको चर्चा गर्दै दिवस, विविध कार्यक्रम गरी मनाउने चलन रहिआएको छ । राज्यको विभुति समेत रहनुभएका फाल्गुनन्दको जन्म इलामको इभाङ चुक्चिलिम्बा गाउँमा वि.सं. १९४२ कार्तिक २५ गते आइतबार जन्मनुभएको हो । सानेमा फलामसिंह र नरधोज लिङ्देनको नामले गाउँघरमा बोलाउथ्ये । ध्यानी, तपस्वी, सत्यहाङ्मा, महागुरु, मुहिङ्गुम अङ्सीमाङको उपनामले चिनिनुभयो । बाल्याकालमा फलामको चुरा लगाएका हुनाले फलामसिंह नाम रहन गएको हो । बुबा अशंबन्तु र आमा हंसमती लिङ्देनको कोखबाट जन्मनुभएका फाल्गुनन्दको आमा सानैमा देहान्त भएको थियो । आर्थिक रुपले विपन्न परिवारमा जन्मिएका फाल्गुनन्दले बन जङ्गलमा गोठालो गर्दै वित्यो । ८ वर्षको उमेरमा जितपुर ८ खत्रक्पा खोल्सी, माइखोलाको किनार इलाममा ज्ञान प्राप्त गर्नुभयो । सुखिममा कुल्ली काम गरेर जीवनसमेत गुजारा चलााएका फाल्गुनन्द ८ वर्ष लाहुरे भइ बर्मामा काम गर्नु भयो । हबल्दारसम्मको दर्जा पाए पनि व्यक्तित्व चाहि ‘ध्यानी’ नामले चिनिनुहुन्थ्यो । आध्यात्मिक कार्यमा लगाब भएकाले ध्यानी भनिएको हो । वर्मा, भारत, भुटानमा समेत भ्रमण गर्नुभएपछि पूर्वी पहाडी इलाका इलाम, पान्थर, ताप्लेजुङ, धनकुटा, तेह्रथुमलगायतका स्थानमा यात्रा गर्नुभयो । ती स्थानहरुमा अशिक्षितलाई शिक्षा दिने काम गर्नुभयो । खासगरी समाजमा रहेका कुरिति, कुसंस्कारलाई परिवर्तनतर्फ आजीवन लागिरहनुभयो । आफ्ना अनुयायीहरुसँग आफ्नो भाषा, लिपि प्रचार गर्दै मृत्यु संस्कार,विवाह संस्कारलगायत कर्म काण्डका विकृतिहरुलाई हटाउन अग्रणी भूमिका खेल्नुभयो । आफ्नो परम्परागत भाषा, धर्म, संस्कार, इतिहास लोप हुन लागेकाले सो जोगाउन गाउँगाउँमा जनचेतना जगाएर अमूल्य गुन लगाउनुभयो । मातृभाषाको शिक्षा लिपि भाषा स्वयम् पाठनपाठन गर्नुका साथै गर्न लगाउनुभयो । समाजमा विद्यमान अन्धविश्वास,परम्परा कुरितीविरुद्ध गाउँघरतिर प्रचारात्मक क्रिया गर्नुभयो । निरङ्कुश राजा शासन तथा स्वेच्छाचारी राणा शाषन कालको दमन चक्रमा परेर अतित्व परेको हो । आफ्नो अभियान सञ्चालन गर्दा लुकीछिपी अनुयायीहरुलाई ठाउँठाउँमा चुम्लुङ गर्नुभयो । माङ्इङघङहरु सुनाउँदै हिड्दा कतिले अपहेलना मात्र गरेनन् तत्कालिन र सरकारले जेलनेल हाल्ने प्रपन्च पनि गरेको थियो । तर सरकारको केही सिप लागेन । आजीवन ब्रम्हचरी, महिलाको भेषभुषा र गहनामा सज्जित र कम बोल्ने जीवनशैली वहाको थियो ।

फाल्गुनन्दले चारखाल चुकचिनाम्बा माङहिम् (१९८३), नाम्भुनयन लोब्रे सुर्यद्धाराी माङ्हिम् (१९८७), लब्रे माङ्हिम् १७ थुम(१९८८), याङ्रुप काबेली (१९९२), चिलङ्सिे माङ्हिम् (१९९७), चारखोला जितपुर गाछी माङ्हिम् (१९९९),कुम्भकर्ण घुँसाघुँसा माङ्हिम् १९९४) र भुटान घुम्ने ब्लक लामिटारमा युमा माङहिम निर्माण गरी सेवा गर्ने परम्पराको जग बसाल्नु भयो । सामाजिक चालचलन र मुन्धुम दर्शनमा सुधारको खाँचो देखेपछि फाल्गुनन्दको उपस्थितिमा शेरबहादुर लावतीको सभापतित्वमा १७ थुम १० लिम्बुवानका प्रतिनिधित्वसहित वि.सं.१९८८ सालमा पान्थर जिल्ला चेक्मागू गाविस, तिउली चाङ्गू, साबेन हाङ् तुम्याङ यकमा चुम्लुङ गरिएको थियो । चुम्लुङबाट १० वटा बुद्धाहरु पारित गरी सत्य धर्म मुचुल्का तयार गरिएको थियो । मुचुल्कामा आफ्नो भाषा लिपिबाट अध्ययन, अध्यायपन गर्न विद्यालय स्थापना गर्नु, इटदेव पितृपुजन र जन्म, विवाह र मृत्यु संस्कारमा जीवघात, हिंसा, मद, मंस परित्याग गरी फलफुल कन्दमुल नैबेध सिन्दुर धुप पातीले गर्नु, मृतकमा ९ दिनमा कुश्रृङ्बा बारी १० दिनको दिन शुद्ध हुने गरी क्रियापुत्री बाहेक तीन दिन बार्नु, शुद्धाइ मरु, मृत्यु कार्य मुक्ति दिदा सामसामा विधि विधानबाट मुक्ति दिनु र पिण्ड दिदा चढाउदा मासुमंस, जाडरक्सी नचढाउनु, दुध फलफूल अदुवा चामल, पिण्ड दिनु, सुगुर र कुखुराको मासु नखानु, किरातीले जाँडरक्सी परित्याग गर्नु,घरघरमा तानबुनी स्वदेशी कपडा लगाउनुजस्ता समाज सुधारक कुरा उल्लेख छ । फाल्गुनन्दले समाज सुधारमा अतुलनीय योगदान पुर्याउनु भएको छ । सांसारिक जीवनबाट पान्थर हाङ्यकमा वि.सं.२००५ चैत २२ गते सोमबार ६३ वर्ष ४ महिना २७ दिनमा निधन हुनुभयो ।

नेपाल सरकारले राष्ट्रिय विभुतिको नाममा रु १५ को हुलाक टिकट, नेपाली पाठ्यक्रममा संक्षिप्त जीवनी, दमकदेखि माङ्सेबुङ, रविहुँदै राँके जोड्ने सडकलाई फाल्गुनन्द मार्ग नामाकरण, राष्ट्रिय विभुति घोषणा र सार्वजनिक विदा दिएको छ । महागुरु फाल्गुन्दको स्मृतिमा तेह्रथुमको इवा र आठराई सक्रान्ति बजार, झापाको दमक, बेलडागी, शान्तिनगर, इलामको माङ्सेबुङ, पान्थरको फेदेन, रवि, हाङ्गुमलगायतको स्थानमा प्रतिमा राखिएको छ । माङ्हिम(मन्दिर), गाउँ, टोल, बाटोको नाम पनि राख्ने क्रम बढेदो छ । राष्ट्रको विभुति घोषणा गरिएपनि विशेषतः लिम्बुजन्य संघसंघटनले विशेष श्रद्धापूर्वक कार्यक्रम गर्दै जम्मजयन्ती मनाउने चलन बढ्दो छ । राष्ट्रिय विभुति फाल्गुनन्द लिङ्देन ज्यूको जन्मजयन्तीको अवसरमा सुख, शान्तिको कामना ।

fiprajbegha@gmail.com

सम्बन्धित खवर