विकास निर्माणमा किरात धर्मगुरु:  भेटीबाट दस करोडको सडक  - Sainokhabar
  • सोमबार, साउन ११, २०७८

विकास निर्माणमा किरात धर्मगुरु:  भेटीबाट दस करोडको सडक 

विकास निर्माणमा किरात धर्मगुरु:  भेटीबाट दस करोडको सडक :आङबुहाङ अबोध अविरल

किरात धर्मगुरु ६५ औ शुभ जन्मोत्सब विशेष

किरात धर्मगुरु मुहिङगुम अङसीमाङ लिङदेन आत्मानन्द सेइङ एक आध्यात्मिक व्यक्तित्वका रुपमा परिचित हुनुहुन्छ । प्राचीन किरात जातिका जीवन वृत्ति, प्रवृत्ति, जीवन पद्धति, आदर्श र विश्वदृष्टिलाई किरात धर्मका रुपमा राज्यबाट संबोधित गराउन वहाँका जीवन धेरै समय बितेका छन् । विश्व शान्ति तथा मानव एकता, आध्यात्मिकता, शाकाहारी जीवन पद्धति र अहिंसाका पक्षमा वकालत गर्दै आउनुभएको छ । जसका निम्ति अनेको कष्ट, जोखिम, आरोप र निर्मम आलोचना झेल्दै आउनु भएको छ । आध्यात्मिक विकासका साथै माङसेबुङको विकास पूर्वाधार निर्माण किरात धर्मगुरुको जीवनको अर्को महत्वपूर्ण पाटो हो ।

इलाम जिल्लाको ज्यादै दुर्गम तथा अनकन्टार स्थान बाँझो ९, लारुम्बामा वि.सं. २०३५ गुरुआश्रम निर्माण भएको थियो । सोही स्थालबाट माङसेबुङलाई धार्मिक पर्यटकीय क्षेत्रका रुपमा स्वदेश विदेशमा चिनाउन वहाँको ठूलो योगदान रहेको छ । किरात धर्मगुरुको पहलमा माङहीम, सडक, खानेपानी, विद्यायल (मुन्धुम निसामहिम, सार्वजानिक र संस्थागत), क्याम्पस, भक्तशाला, प्रवचन मैदान, खेल मैदान, गुरुआश्रम, विद्युत बिस्तार, स्वास्थ्य, सार्वजानिक शौचालय, सवारी खरिद र सञ्चार गृह निर्माणका कार्यहरु भएका छन् । जसका लागि गुरुआश्रमले करिब ५० करोड रुपैयाँ खर्च गरेको जनाएको छ । माङसेबुङलाई सडक सञ्जालसँग जोड्न मात्र गुरुआश्रमले झण्डै १० करोड खर्च गरेको छ । यस लेखमा किरात धर्मगुबाट चन्दा भेटीबाट निर्माण तथा स्तरोन्नती गरिएको सडकहरुबारे चर्चा गरिएको छ ।

गुरु आश्रमले निर्माण तथा स्तरोन्नती गरेका सडकहरु

क्र.सं सडकको नाम लम्बाई निर्माण/स्तरोन्नती १०,३२,४१,७०५निर्माण जिम्म लिने कम्पनी /संस्था/व्यक्ति लागत रू
माङसेबुङ चक्रपथ ६.५ किलोमिटर निर्माण प्रारम्भ २०५८ सिंहदेवी कन्ट्रक्सन प्रा.लि. ५,३०,०६,०००
गुरु आश्रम रतुवा कृषि मार्ग (४० फुट चौडाई) स्तरोन्नती २०६८, २०६९ र हालसम्म शंकर मादेन ४६,७४,४५०
गुरु आश्रम मेक्वा खेती ९.६ किमि सिंहदेवी कन्ट्रक्सन÷शंकर मादेन ४८,५८१५०
माङसेबुङ महमाई विहीवारे पलासे (आत्मानन्द मार्ग) (२ किलोमिटर) २०७० भदौ ७ मा निर्माण प्रारम्भ सिंहदेवी कन्ट्रक्सन÷शंकर मादेन ६४,८५०५०
नाम्बिन चोक पलासे मार्ग ६.५ किलोमिटर हालसम्म स्तरोन्नती भइरहेको सडक निर्माण समिति ३२,०१,०००
खत्रक्पा जीतपुर गाग्रे भञ्जाङ मार्ग ७.३ किमि निर्माण प्रारम्भ २०७१ जेठ १३ गुरुआश्रम पूर्वाधार निर्माण समिति ३६,९३,८००
रक्से चुक्चिनाम्बा माङिहम सडक ३ किलोमिटर २०७१ बैसाक १३ मा निर्माण प्रारम्भ गुरुआश्रम भौतिक निर्माण समिति १२,७२,१५०
फाल्गुनन्द जन्मस्थान— १० किलोमिटर २०७१ कात्तिक १३ लबे्रमाङिहम सडक निर्माण समिति ५,००,५००
गुरु जन्मस्थान (इभाङ) २ किलोमिटर स्तरोन्नती भौतिक निर्माण समिति ५,००,०००
कान्छी दोकान लबे्र सडक मर्मत तथा गेठ निर्माण ३ किलोमिटर निर्माण प्रारम्भ २०७३ भौतिक निर्माण समिति १,१६,७२,०००
जम्मा       १०,३२,४१,७०५

माङसेबुङ चक्रपथ

‘माङसेबुङ चक्रपथ’ माङसेबुङ ५, इलाममा अवस्थित किरात मुजोत्लुङ हाङसाम माङहीम वरिपरी निर्माण गरिएको छ । ६.५ किलोमिटर लम्बाई र ४० फूट चौडाईको यो कच्ची सडक वि.सं. २०५८ मा खन्न शुरु गरिएको हो । यो माङसेबुङ वरिपरीका भञ्ज्याङ, सेसेला, सेनेला, तेङगोबुङ, सेनेला, मिक्तोक्ला, लारुम्बा, लासिम्बुङ, भालुटार, कुवापानी र अमदेन टोलहरुलाई जोडेको छ । यो चक्रपथ दमक—रबी फाल्गुनन्द मार्गको भञ्ज्याङ क्षेत्र र माङसेबुङबुङ विर्तामोड आत्मानन्द मार्गको लारुम्बा क्षेत्रमा जोडिन्छ ।

भिरालो ठाउँ र केही कडा चट्टान काटेर निर्माण ७ फूट चौडाई भएको चक्रपथको ट्रयाक २०६१ सालमा खोलिएको थियो । भूतपूर्व सैनिक, कम्राङ, स्वयम् सेवक र साधारण भक्तजनहरुले झम्पल, कोदालो र गैतीको सहायताले सो सडक खोलिएको थियो । त्यसपछि वि.सं. २०६५ र २०७९ गुरुआश्रमको लगानीमा दुईपल्ट सडकको स्तरोन्नती गरेको थियो ।

चक्रपथ वरिपरी निर्माण भएका सयौं घरहरुलाई बचाएर सडक स्तरोन्नती गर्दा धेरै खर्च भएको रिङरोङ स्तरोन्नतीको सुपरभाइज गर्नुभएको किरात धर्मगुरुका निजी सचिव खड्क साँबा बताउनुहुन्छ । कुवापानी र लासिम्बुङ क्षेत्रका जेसिभिले माटो खनेर ट्रयाक्टरमा बाहिर फाल्नु परेकाले गुरुआश्रमले धेरै ठूलो व्ययभार व्यहोर्नु परेको थियो । चक्रपथ स्तारेन्नतीका निम्ति गुरुआश्रमको रु ३ करोड ८५ लाख ६ हजार खर्च गरिसकेको गुरुआश्रम भौतिक निर्माण समितिका कोषाध्यक्ष सेरबहादुर लाओती बताउनुहुन्छ । यसका साथै किरात चोत्लुङ मुहिङगुम अङसी माङगेन्ना पहलमा १ करोड ४५ लाख खर्च गरिएको छ । चक्रपथको गुरुआश्रम क्षेत्रमा करिब १ करोडको तटबन्धन र तारजाली लगाईएको छ । यसैगरी इलामे गेट र गुरुआश्रम प्रदेशमार्गका निम्ति १ करोड १६ लाख खर्च गरिएको छ । २०६६ फागुन ४ निर्माण शुरु गरिएको ५०० मिटर दुरीको यो प्रवेश मार्गमा गुरुदर्शन स्थल र साम्याङवा युपावा धारा रहेको छ । यसरी हेर्दा जनश्रमदान बाहेक चक्रपथ र गुरुआश्रम प्रवेश मार्गमा ७ करोड खर्च भएको देखिन्छ । सो सडक स्तरोन्नती कार्यको जिम्मा सिंहदेवी कन्ट्रक्सन झापाले गरेको थियो ।

माङसेबुङ चक्रपथ दमक—रबी फाल्गुनन्द मार्गको भञ्ज्याङ सडक खण्डमा जोडिन्छ । यसैगरी माङसेबुङ बिर्तामोड आत्मनन्द मार्ग माङसेबुङको लारुम्बा सडक खण्डमा जोडिन्छ । यो सडकले माङसेबुङ वरिपरिका दसौं हजार जनसंख्यालाई यातायात, व्यापार र कृषि कार्यका निम्ति सहज बनाएको छ । हरेक साल माङसेबुङ आउने स्वदेश विदेशका हजारौं तिर्थालु भक्तजनलाई आवाज जावत गर्न सहज भएको छ । तिर्थालुहरु माङसेबुङ चक्रपथमा पैदल तथा सवारीबाट यात्रा गरी माङसेबुङ परिक्रमा गर्ने गर्दछन् । भविश्यमा रिङरोङ वरिपरी आठबटा माङहीम, पैदल यात्री पथ, सवारी मार्ग र विद्युतीय मिनी रेल लिगका रुपमा बिस्तार गर्ने योजना रहेको माङसेबुङ विकास समितिले जनाएको छ । जसका निम्ति प्रदेश नं १ सरकारले कालोपत्रे गर्न डिपिआर निर्मााण गरिसकेको छ ।

गुरु आश्रम मेक्वा कृषि मार्ग

माङसेबुङस्थित गुरु आश्रमबाट मेक्वावेंसीसम्म जाने कृषि मार्ग गुरुआश्रमले निर्माण गरेको कृषि मार्ग हो । यस मार्गबाट मेक्वास्थित आश्रमको खेतीमा जान सहज भएको छ । ६.५ कि.मि. लम्बाई रहेको यस सडकले लारुम्बा, चुनीया, मेक्वा र सुभाच्याङ गाउँका सयौं घर धुरी लाभान्वित बनाएको छ । यो सडकले गुरु आश्रममा आउने भक्तजनका निम्ति आवश्यक अन्न उत्पादन गरिने मेक्वा बेंसीलाई जोडिदिन्छ ।

मेक्वा कृषि मार्गका निम्ति अहिलेसम्म गुरुआश्रमले रु ४८ लाख ५८ लगानी गरेको छ । यो मार्गले लारुम्बा, चुनिया, मेक्वा, सुभाच्याङ क्षेत्रमा उत्पादित अन्नबाली, अम्लिसो, अदुवा, टमटरलगायतका कृषिजन्य बस्तुको बिक्री बितरणमा सहयोग पुगेको छ ।

माङसेबुङ रतुवा कृषि मार्ग

माङसेबुङ रतुवा गुरुआश्रमले निर्माण गरेको गरेको अर्को कृषि मार्ग हो । यसको जम्मा लम्बाई ९.६ कि.मि.रहेको छ । जसमध्ये ७ कि.मि. माङसेबङ चक्रपथ र फाल्गुनन्द मार्गमा पर्दछ । यस सडक खण्डको लामिटार रतुवा खण्ड भने गुरुआश्रमको लगानीमा निर्माण भएको छ । यो खण्ड २ कि.मि. रहेको छ । यसको निर्माण वि.सं. २०७० भदौ ७ मा शुरु गरिएको हो ।

माङसेबुङ रतुवा कृषिमार्गले माङसेबुङ, लामिटार, दुम्से, बाँके र रतुवावेंसीका हजारौं स्थानीयवासीलाई लाभान्वित बनाएको छ । यो सडकले सो क्षेत्रमा सवारी आवज जावत, कृषि, व्यवसाय र पशुपालनमा सहज बनाएको छ ।

माङसेबुङ विर्तामोड आत्मानन्द मार्ग

इलाम माङसेबुङदेखि झपाको विर्तामोड जोड्ने ‘आत्मनन्द मार्ग’ ४२ कि.मि. रहेको छ । यो मार्गको माङसेबुङ महमाई विहीबारे सडक खण्ड गुरु आश्रमले निर्माण गरेको हो । माङसेबुङ महमाई सडक खण्ड निर्माण वि.सं. २०७१ बैसाक १३ बाट शुरु भएको थियो । यसको निर्माण जेसिभिलगायतका अत्याधुनिक उपकरणको प्रयोगबाट गरिएको थियो । यसै सडकको ढिकिटार क्षेत्रबाट साविक महमाई १ पलासे जोड्ने ३ किमि कच्ची कृषि सडकसमेत गुरुआश्रमले निर्माण गरेको छ । यो सहित १० कि.मि. कच्ची सडकका निम्ति रु ६४ लाख ८५ पचासी हजार गुरुआश्रमले लगानी गरेको छ । यो सडक निर्माण कार्य सिंहदेवी कन्सट्रक्सन झापाले गरेको थियो । गुरुआश्रमको लगानीमा यो सडक बनेकाले यो सडकको नाम नेपाल सरकारले २०७२ मा ‘आत्मानन्द मार्ग’ नामाकरण गरेको पूर्व सभामुख सुवास नेम्बाङ बताउनुहुन्छ । आत्मानन्द मार्गले माङसेबुङ जोडिएपछि माई नगरपालिका, देउमाई नगरपालिका र माङसेबुङ नगारपालिकाका पचासहजार बढी जनता लाभान्वित भएका छन् । यो मार्गले ताप्लेजुङ, पान्थर, इलाम, झापाका साथै बर्मा, भुटान, आसाम, दार्जिलिङ र सिक्किम माङसेबुङ आउने तिर्थयात्रीहरुलाई सहज भएको छ । यसअघि सवारी साधनबाट माङसेबुङ आउन दमक रबी फाल्गुनन्द मार्ग एकमात्र बिकल्पको रुपमा रहेको थियो । यही सडकले माङसेबुङलाई इलाम सदरमुकामसँग जोडेको छ । यो सडकलाई कालोपत्रे गर्न प्रदेश नं १ सरकारले यसै आर्थिक वर्षमा दुई करोड रकम विनियोजन गरेको छ ।

खत्रक्पा जितपुर गाग्रेभञ्ज्याङ तिर्थमार्ग

खत्राक्पा जितपुर गाग्रेभञ्ज्याङ तिर्थमार्ग स्तरोन्नतीका निम्ति गुरु आश्रमले लगानी गरेको छ । यो सडकले राष्ट्रिय विभूति महागुरु फाल्गुनन्दले ज्ञान प्राप्त गर्नुभएको स्थान जितपुर खत्रक्पा तथा किरात धर्मगुरुले तपस्या गर्नुभएको फुलुङ्गीदेखि जीतपुर गाग्रेभञ्ज्याङलाई जोडेको छ । यस सडकको स्तरोन्नतीका निम्ति गुरुआश्रमले रु ३२ लाख लगानी गरेको छ । यो मार्गबाट माई नगारपालिका, देउमाई नगरपालिका र माङसेबुङ गाउँपालिकाका जनता प्रत्यक्ष लाभान्वित भएका छन् ।

रक्से चुक्चिनाम्बा माङहीम मार्ग

रक्से चुक्चीनाम्बा सडक वि.सं. २०६४ मा निर्माण प्रारम्भ भएको हो । शुरुमा स्वदेश विदेशका भक्तजनहरुको जनश्रमदानमा सो मार्गको ट्रयाक खोलिएको थियो । करिव ३ कि.मि. लम्बाई रहेको यस सडकलाई वि.सं. २०७१ र २०७३ मा स्तरोन्नती गरिएको थियो । जसका लागि गुरु आश्रमले रु ३६ लाख ९३ हजार लगानी गरेको छ ।

फाल्गुनन्द मार्गको रक्से सडक खण्ड माङसेबुङ ६ मा जोडिएको यस मार्गले महागुरु फाल्गुनन्दले निर्माण गर्नुभएको चुक्चिनाम्बा माङहीम जाने भक्तजनलाई सहज बनाएको छ । यसका साथै चुक्चिनाम्बालगायतका इभाङका विभिन्न गाउँबासीलाई सवारी यात्रा, कृषि र पशुपालनका निम्ति सहयोग पुगेको छ ।

गुरुआश्रमले माङसेबुङ ६ मा अवस्थित राष्ट्रिय विभूति महागुरु फाल्गुनन्द जन्मस्थाने डाँडागाउँ र किरात धर्मगुरुको जन्मस्थान अगौटेबारीमा जाने मार्ग निर्माण गरिरहेको छ । जसले महागुरुको जन्मस्थानलाई धार्मिक पर्यटकीय केन्द्रको रुपमा स्थापित गर्न पूर्वाधार निर्माणमा सहयोग पुगेको छ । सो सडक निर्माणका निम्ति हालसम्म १२ लाख ७२ हजार खर्च भएको गुरु आश्रमले जनाएको छ ।

किरात धर्मगुरुको पहलमा निर्माण भएको मार्गहरु

किरात धर्मगुरुको प्रत्यक्ष लगानी र सहभागितामा ५० कि.मि.बढी सडक निर्माण भएका छन् । किरात धर्मगुरु सपरिवार माङसेबुङमा २०३५ देखि बस्दै आउनुभएको हो । किरात धर्म, भाषा, लिपि, संस्कृतिको विकास र बिस्तारका निम्ति कार्य गर्न उपयुक्त स्थानको खोजीमा धर्मगुरु परिवार माङसेबुङ आइपुगेको थियो । धर्मगुरु परिवारको माङसेबुङमा बसोबासको व्यवस्थापनमा सहयोग पु¥याएका केहेरसिं योङहाङका अनुसार त्यसबेला माङसेबुङ ज्यादै दुर्गम र एकान्त गाउँको रुपमा रहेको थियो ।

दुर्गम लारुम्बालाई सडक मार्गले जोड्न धर्मगुरुले सडक निर्माणको अनुरोध गर्न पैदल यात्रा गरेर वि.सं. २०४४ मा धनकुटा पुग्नुभएको थियो । त्यसबेला दमक रबी फाल्गुनन्द मार्ग निर्माणका निम्ति माग गर्नुभएको थियो ।

धर्मगुरुको पहलमा निर्मित सडकहरु

क्र.सं सडकको नाम लम्बाई निर्माण/स्तरोन्नती
दमक-रबी फाल्गुनन्द मार्ग ४७ किलोमिटर साढे तीनदसक यता निर्माणधिन
सिलौती माङहीम चक्रपथ १.५ किलोमिटर २०६१ निर्माण प्रारम्भ
लब्रेकुटी माङहीम चक्रपथ ६ किलोमिटर २०६४ भदौ ७ मा निर्माण प्रारम्भ
माङसेबुङ गाउँले मार्ग  ३ किलोमिटर २०७३ मा निर्माण
माङसेबुङ रतुवा स्वयम्बर मार्ग ९ किलोमिटर २०७३ मा ट्रयाक खोलिएको

भेटी-सहयोगबाट सडक

गुरुआश्रमले सडक निर्माणका निम्ति खर्च गरेको अधिकांश रकम भेटी र सहयोगबाट प्राप्त भएको गुरुआश्रमले जनाएको छ । ‘भक्तजनले दिएको भेटीबाट विकास थालेको’ किरात धर्मगुरु बताउनुहुन्छ । किरात धर्मगुरु आश्रममा स्वदेश—विदेशका भक्तजनहरुले गुरुभेटी तथा बहुमूल्य बस्तुहरु चढाउने गरेका छन् ।

सडक निर्माणका निम्ति विभिन्न क्षेत्रमा पहल गरेपनि उपलब्धि नभएपछि गुरु स्वयम्ले सडक निर्माणमा लाग्नुभएको गुरुआश्रम कृषि समितिका अध्यक्ष टिकाराम केरुङ बताउनुहुन्छ । त्यसपछि गुरुआश्रम पूर्वाधार निर्माण समिति गठन गरियो । समितिको सक्रियतामा आर्थिक सहयोग संकलन गरियो । स्वदेश विदेशका भक्तजनहरुले राम्रो आर्थिक सहयोग गरे । गुरुआश्रमको भौतिक निर्माणमा सहयोग गर्ने महानुभवहरुलाई किरात धर्मगुरुले माङसेवा गरिदिने र धन्यवाद पत्र, तामापत्र र चाँदीका मेडलहरु वितरण गरियो । यसलाई माङवाहाङवा कार्यक्रमका रुपमा ३ वर्ष कार्यक्रमहरु आयोजना गरिएको थियो । सो कार्यक्रमले माङसेबुङको विकास पूर्वाधार निर्माणमा सहयोग पुगेको छ ।

मुलुक संघीय संरचनामा जानुअघि माङसेबुङ क्षेत्र बाँझो गाविसको वडा ९ मा पथ्र्यो । गाविसमा सानो आकारको बजेटमात्र थियो । सडक निर्माणका निम्ति पुग्दो बजेट थिएन । ‘सडक निर्माणका निम्ति धेरैतिर पहल गरेपनि खासै बजेट पाइएन्’, माङगेन्ना सेवा समितिका अध्यक्ष केहेरसिं योङहाङ सम्झनुहुन्छ,‘पछि गुरु अफैले सडक निर्माण शुरु गर्नुभएको हो ।’ माङसेबुङमा आउने सबै राष्ट्रप्रमुख, सरकार प्रमुख र नेताहरुलाई किरात धर्मगुरुले विकासका कार्य गर्न अनुरोध गर्दै आउनुभएको छ ।

माङसेबुङ गाउँपालिका सरकार गठनभएपछि माङसेबुङको विकास पूर्वाधार विकासका निम्ति बजेट छुट्ने गरेको छ । यसका साथै प्रदेश नं १ ले पनि माङसेबुङलाई धार्मिक पर्यटकीय क्षेत्रको रुपमा विकास गर्न ठूलो बजेटको विनियोजन भएको छ । जसले गुरुआश्रमलाई केही राहत महसुस भएको छ । ‘मलाई भक्तजनले दिएको भेटी खाईहाल्दा पनि हुन्थ्यो’ किरात धर्मगुरु भन्नुहुन्छ, ‘रोडमा खनेपछि राजा, देउता र जनता सबै हिड्न पाउँछन् ।’

सम्बन्धित खवर